DIN VA JAMIYAT: IJTIMOIY BARQARORLIK OMILI SIFATIDA
38

Annotatsiya
Ushbu maqolada dinning inson va jamiyat hayotidagi o‘rni tahlil qilinadi. Dindor va dinsiz jamiyatlar qiyosiy tarzda ko‘rib chiqilib, dinning ijtimoiy barqarorlik, axloqiy mas’uliyat va inson qadrini belgilashdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, dinning shaxsiy e’tiqod darajasiga qisqartirilishi oqibatlari hamda Yevropa tajribasi misolida ma’naviy bo‘shliq muammosi muhokama qilinadi. Maqolada Islom dinining inson hayotining barcha jabhalarini qamrab oluvchi mukammal tizim ekani asoslab beriladi va uni tor tarixiy doirada talqin qilishning salbiy jihatlari ko‘rsatib o‘tiladi.
Kalit so‘zlar: din, jamiyat, ijtimoiy barqarorlik, ma’naviyat, Islom, axloq, e’tiqod, oila, adolat.
Inson va jamiyat hayotida din masalasi ikkinchi darajali mavzu emas. U inson mavjudligining asosiy tayanchlaridan biridir. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, dindor jamiyat bilan dinsiz jamiyat o‘rtasidagi farq, avvalo, inson qadriga beriladigan bahoda namoyon bo‘ladi. Dindor jamiyatda inson e’tiqodi, axloqi va mas’uliyati bilan qadrlanadi. Dinsiz jamiyatda esa inson ko‘pincha manfaat va moddiy mezonlar asosida baholanadi. Natijada birinchi turdagi jamiyatda tartib va barqarorlik kuchliroq bo‘lsa, ikkinchisida ma’naviy bo‘shliq va ijtimoiy muammolar ko‘payadi.
Islom dini insonni faqat ibodat bilan cheklamaydi. U oila, jamiyat va davlat hayotini ham tartibga soladi. Shu sababli dinni faqat shaxsiy masala sifatida talqin qilish yoki uni tarixning ma’lum bir davri bilan chegaralash to‘g‘ri emas. Din jamiyatning axloqiy asoslarini mustahkamlaydi, insonning ichki dunyosini tartibga soladi va ijtimoiy munosabatlarga mezon beradi.
Yevropa tajribasi din hayotdan chetlatilganda jamiyat mukammal erkinlik va baxtga erishadi, degan fikrni to‘liq tasdiqlamadi. Aksincha, dinning ijtimoiy hayotdan siqib chiqarilishi ma’naviy bo‘shliq, oila institutining zaiflashuvi, yolg‘izlik va ruhiy tushkunlik kabi holatlarning kuchayishiga olib keldi. Inson qadri ko‘proq iqtisodiy foyda va shaxsiy manfaat bilan o‘lchana boshladi. Natijada inson maqsadga intiluvchi mavjudotdan ko‘ra iste’molchi sifatida talqin qilina boshladi.
Shu bilan birga, Yevropa jamiyati dinni butunlay inkor eta olmadi. Qamoqxonalarda, ijtimoiy reabilitatsiya markazlarida va tarbiya muassasalarida diniy targ‘ibotning saqlanib qolayotgani buning dalilidir. Bu esa din inson tabiatiga mos ehtiyoj ekanini ko‘rsatadi.
Endi savol tug‘iladi: nega aynan Islom dini? Chunki Islom faqat e’tiqodiy qarashlar majmui emas, balki hayotning barcha jabhalarini qamrab olgan tizimdir. U insonni Yaratuvchisi bilan bog‘laydi, nafsini tartibga soladi, oilani mustahkamlaydi va jamiyatda adolat mezonini qaror toptiradi. Islom ma’lum bir millat yoki davr bilan cheklanmaydi. U barcha zamon va makon uchun amal qiluvchi dindir.
Shu sababli dinni tor doirada talqin qilish, uni faqat ilk davr bilan chegaralash yoki tarix davomida shakllangan fiqhiy va ijtimoiy merosni inkor etish jamiyat barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Islomning kuchi uning muvozanatidadir: e’tiqodda sobitlik, hayotiy masalalarda esa mas’uliyatli yondashuv.
Xulosa
Din inson va jamiyat hayotining ajralmas qismidir. U faqat ruhiy ehtiyojni emas, balki ijtimoiy tartibni ham ta’minlaydi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, din asosida qurilgan jamiyatda ma’naviy mezonlar mustahkamroq bo‘ladi. Islom esa o‘zining mukammal tizimi bilan inson hayotining barcha sohalarini qamrab oladi. Shu bois dinni tor talqin qilish emas, balki uning asl mohiyatini to‘g‘ri anglash va hayotga tatbiq etish jamiyat barqarorligining muhim omilidir.
Fayzullayev Solijon
Xoja Buxoriy o’rta maxsus islom ta’lim muassasasi 4-kurs talabasi
