RASMUL MUS’HAFNING PAYDO BO‘LISHI VA U HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT
9

Rasmul mus’haf Qur’oni Karim oyatlarining yozilish uslubi va imlosini ifodalovchi muhim Qur’on ilmlaridan biridir. «Rasm» so‘zi arab tilida «yozuv», «yozilish shakli» ma’nolarini bildiradi. «Mus’haf» esa Qur’on oyatlari jamlangan kitobga nisbatan ishlatiladi. Demak, rasmul mus’haf — Qur’oni Karimning sahobalar tomonidan yozilgan asl yozuv uslubidir. Ushbu yozuv uslubi keyingi avlodlarga o‘zgarmagan holda yetib kelgan va musulmon ulamolari tomonidan e’zozlab saqlab kelinmoqda.
Qur’oni Karim Payg‘ambar Muhammad sollallohu alayhi vasallam hayotlik davrlarida vahiy kotiblari tomonidan turli narsalarga yozib borilgan. Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam har bir nozil bo‘lgan oyatning qaysi suraga va qaysi o‘ringa yozilishini vahiy kotiblariga ko‘rsatib berganlar. Shu tariqa Qur’onning yozma shakli ham vahiy nazorati ostida shakllangan.
Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning vafotlaridan keyin, Yamoma jangida ko‘plab hofiz sahobalarning shahid bo‘lishi Qur’onni bir joyga jamlash zaruratini yuzaga keltirdi. Shunda xalifa Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu Zayd ibn Sobit roziyallohu anhuga Qur’onni jamlash vazifasini topshirdilar. Natijada Qur’on birinchi marta yagona to‘plam holiga keltirildi.
Keyinchalik Islom hududlari kengayib, turli qiroatlar sabab musulmonlar orasida o‘qishdagi ayrim tafovutlar paydo bo‘la boshladi. Shu bois xalifa Usmon ibn Affon roziyallohu anhu davrida Qur’on nusxalari yagona yozuv uslubida ko‘chirildi va Islom markazlariga yuborildi. Ana shu nusxalar «Masohifi Usmoniya» nomi bilan mashhur bo‘lib, ularda qo‘llangan yozuv uslubi «Rasmul Usmoniy» yoki «Rasmul Mus’haf» deb ataladi.
Rasmul mus’hafning o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. Unda ayrim harflarning tushirib yozilishi, ba’zi joylarda ortiqcha harflarning yozilishi yoki so‘zlarning odatiy arab imlosidan farqli shaklda bitilishi uchraydi. Bunday yozilish uslubi Qur’onning turli mutavotir qiroatlarini o‘zida mujassamlashtirish hamda dastlabki yozuv an’anasini saqlab qolish hikmatiga xizmat qilgan.
Qur’on ulamolari rasmul mus’hafni Qur’oni Karimni yozishda asosiy mezon deb hisoblaganlar. Imom Molik, Imom Ahmad ibn Hanbal va boshqa ko‘plab ulamolar Qur’onni yozishda Usmoniy rasmga rioya qilish lozimligini ta’kidlaganlar. Shu sababli bugungi kunda dunyo musulmonlari qo‘lidagi Qur’on nusxalari ham aynan ushbu yozuv uslubiga asoslanadi.
Rasmul mus’haf Qur’oni Karimning asl matnini asrab-avaylashda muhim o‘rin tutgan Qur’on ilmlaridan biridir. Uning paydo bo‘lishi Qur’onni bir xil yozuv asosida saqlash, qiroatlarni muhofaza qilish hamda ilohiy kalomning asl holatini keyingi avlodlarga yetkazish kabi ulug‘ maqsadlarga xizmat qilgan. Shu bois rasmul mus’haf Qur’on tarixini o‘rganishda muhim ilmiy yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
Xoja Buxoriy o’rta maxsus islom ta’lim muassasasi Homidov Hikmatulloh
