SHIJOAT VA SABR-TOQAT TIMSOLI — SAYYIDA ZAYNAB (ROZIYALLOHU ANHO)

43

Islom tarixida Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ning ahli baytlari alohida hurmat va ehtirom bilan tilga olinadi. Ularning hayoti, sabr-toqati, ilmga bo‘lgan muhabbati va haq yo‘lida ko‘rsatgan jasoratlari musulmonlar uchun ibrat manbai hisoblanadi.

Ana shunday ulug‘ zotlardan biri — Sayyida Zaynab binti Ali (roziyallohu anho)dir. U Payg‘ambarimizning nevaralaridan biri bo‘lib, o‘zining donoligi, sabr-toqati va jasorati bilan tarixda muhim o‘rin egallagan. Ayniqsa, Karbalo voqealaridagi matonati va qat’iyati uni Islom tarixidagi eng ulug‘ ayollardan biri sifatida yodga olishga sabab bo‘lgan.

Sayyida Zaynabning nasabi va hayoti

Sayyida Zaynab milodiy 626-yilda tug‘ilgan. U Ali ibn Abu Tolib va Fotima Zahroning qizi bo‘lib, Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ning nevaralaridan biri hisoblanadi. Uning aka-ukalari Hasan va Husayn bo‘lib, ular ham Islom tarixida juda katta hurmatga sazovor bo‘lgan shaxslardir.

Sayyida Zaynab keyinchalik o‘zining amakivachchasi Abdulloh ibn Ja’far ibn Abu Tolibga turmushga chiqqan. U o‘z davrida ilmli, oqila va fazilatli ayol sifatida tanilgan. Uning shaxsiyatida ko‘plab yuksak sifatlar mujassam edi.

Avvalo, u hikmat va donoligi bilan mashhur bo‘lgan. Turli vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qila olishi va chuqur tafakkuri bilan atrofdagilarning hurmatini qozongan.

Bundan tashqari, u fasohat va balog‘at sohibasi edi. Nutqlari ravon, ta’sirchan va mazmunli bo‘lib, odamlarning qalbiga yetib borardi.

Sayyida Zaynab jasorat borasida ham o‘z ota-onasiga munosib farzand edi. Otasi Ali ibn Abu Tolibning mardligi va onasi Fotima Zahroning matonati uning hayotida yaqqol namoyon bo‘lgan.

U ilmga ham katta e’tibor bergan. Diniy bilimlarni chuqur o‘rganib, masalalarga farosat bilan yondasha olgan. Shu bilan birga, ibodatga juda berilgan bo‘lib, tahajjud namozini muntazam ado etgani ham rivoyat qilinadi.

Karbalo voqealaridagi sabr va matonat

Islom tarixidagi eng og‘ir va qayg‘uli voqealardan biri milodiy 680-yilda sodir bo‘lgan Karbalo fojiasidir. Bu voqeada Sayyida Zaynab ukasi Husayn ibn Ali bilan birga bo‘lgan.

Iroq ahli Husayn ibn Alini yordamga chaqirganda, Sayyida Zaynab ham ukasiga hamroh bo‘lib yo‘lga chiqqan. Karbalo voqealarida Husayn ibn Ali va uning ko‘plab yaqinlari shahid bo‘lganidan so‘ng, tirik qolgan ayollar va bolalarga aynan Sayyida Zaynab g‘amxo‘rlik qilgan.

Eng og‘ir sinovlar ichida ham u o‘zini yo‘qotmagan. Aksincha, sabr-toqati, jasorati va haqiqatni himoya qiluvchi nutqlari bilan tarixda katta iz qoldirgan. Uning zulmga qarshi qat’iy so‘zlari va matonati musulmonlar qalbida chuqur hurmat uyg‘otgan.

Shu sababli Sayyida Zaynab shia va sunniy musulmonlar tomonidan ham katta ehtirom bilan yodga olinadi.

Sayyida Zaynabning qabri haqida rivoyatlar

Sayyida Zaynabning qayerda dafn qilingani masalasida tarixiy manbalarda turli qarashlar mavjud.

Ba’zi rivoyatlarga ko‘ra, u ahli bayti bilan Misrga ko‘chib borgan va umrining oxirini u yerda o‘tkazgan. Shunga ko‘ra, u Qohira shahrida dafn qilingan deb aytiladi. Hozirgi kunda Qohirada joylashgan As-Sayyida Zaynab masjidi u zotga nisbat beriladigan mashhur ziyoratgohlardan biri hisoblanadi.

Boshqa rivoyatlarda esa Sayyida Zaynab Madina shahrida vafot etgani va u yerda mashhur Baqi’ qabristoniga dafn qilingani zikr qilinadi. Ayrim tarixchi va ulamolar Madinadan boshqa joyga ko‘chib ketgani haqida aniq dalillar yetarli emasligini aytib, aynan shu fikrni kuchliroq deb hisoblaydilar.

Shu bilan birga, Suriyaning Damashq shahri yaqinida joylashgan Sayyida Zaynab masjidi ham u zot nomi bilan bog‘langan mashhur ziyoratgohlardan biri hisoblanadi.

Sayyida Zaynab binti Ali (roziyallohu anho) Islom tarixida sabr-toqat, jasorat va donolik timsoli sifatida alohida o‘rin egallaydi. U nafaqat Payg‘ambarimizning ahli baytlaridan biri, balki og‘ir sinovlar qarshisida matonat ko‘rsatgan buyuk ayol sifatida ham yodga olinadi.

Karbalo voqealaridagi sabr-toqati, haqiqatni himoya qilgan nutqlari va yetim-bechoralarga ko‘rsatgan mehribonligi uning ulug‘ fazilatlarini yaqqol namoyon etadi.

Shu sababli Sayyida Zaynabning hayoti musulmonlar uchun sabr, matonat va iymon yo‘lida sobit turishning yorqin namunasi bo‘lib qolmoqda.

Hamidulloh Xolmurodov, Xoja Buxoriy o’rta maxsus islom ta’lim muassasasi ARM bosh mutaxassisi