SO‘ZING YO DILGA NUR SOLSIN, YOKI SUKUTING TILDAN AFZAL BO‘LSIN!

41

Bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlar insonlar o‘rtasidagi muloqotning eng keng tarqalgan vositalaridan biriga aylandi. Ular orqali fikr almashish, axborot tarqatish va turli masalalarni muhokama qilish imkoniyati keng. Biroq bu imkoniyatdan ba’zan noto‘g‘ri foydalanish holatlari ham uchrab turadi. Ayniqsa, ayrim odamlar ijtimoiy tarmoqlarda boshqalarni haqorat qilish, tahqirlash yoki yomon so‘zlar bilan murojaat qilishni odat qilib olgan. Bu esa na axloqan, na diniy jihatdan to‘g‘ri hisoblanadi.
Avvalo, inson sha’ni va qadr-qimmati har qanday holatda ham hurmat qilinishi lozim. Birovni haqorat qilish, uni kamsitish yoki obro‘sini tushirishga qaratilgan so‘zlar aytish katta gunoh hisoblanadi. Dinimizda inson tiliga juda katta mas’uliyat yuklangan. Chunki tildan chiqqan har bir so‘z insonning amal daftariga yoziladi. Shu sababli musulmon kishi doimo yaxshi so‘z aytishga, yomon va og‘ir gaplardan saqlanishga harakat qilishi kerak.
Mavlono Jaloliddin Rumiy ham til va so‘z odobi haqida juda chuqur hikmatlar aytgan. Uning hikoyatlaridan birida shunday ma’no bor: Bir kishi doimo odamlar haqida yomon gaplar aytar, ularni masxara qilar edi. Bir kuni u bir donishmandning huzuriga borib, nasihat so‘radi. Donishmand unga bir bolishni yorib, parlarni shamolga sochib yuborishni buyurdi. Kishi shunday qildi. Keyin donishmand: “Endi sochilgan barcha parlarni qayta yig‘ib kel,” dedi. Kishi: “Buning iloji yo‘q, shamol ularni har tomonga uchirib ketdi,” dedi. Shunda donishmand: “Insonning og‘zidan chiqqan yomon so‘zlar ham xuddi shu parlar kabi — tarqalsa, uni qayta yig‘ib bo‘lmaydi,” dedi. Rumiy yana shunday deydi: “So‘zing yo dilga nur solsin, yoki sukuting tildan afzal bo‘lsin.” Yana bir hikmatda shunday deyiladi: “Yaxshi gap aytolmasang, sukut qil — sukut ham ba’zan hikmatdir.”
Shuni ham ta’kidlash joizki, ijtimoiy tarmoqlarda yozilgan har bir gap nafaqat axloqiy, balki huquqiy jihatdan ham mas’uliyat talab qiladi.
Xulosa qilib aytganda, insonning tili — uning qalbining tarjimonidir. Shuning uchun har birimiz ijtimoiy tarmoqlarda ham, hayotda ham so‘zlarimizni o‘ylab ishlatishimiz kerak. Chunki yaxshi so‘z qalblarni yaqinlashtiradi, yomon so‘z esa qalblarni uzoqlashtiradi. Madaniyatli so‘zlash, hurmat va odob esa har qanday jamiyatning tinchligi va barqarorligining asosidir.

Alimardon KAROMATOV, Xoja Buxoriy islom ta’lim muassasasi Matbuot kotibi