Zahiriddin Muhammad Bobur hayoti va ijodi
27

O‘zbek mumtoz adabiyoti hamda jahon tarixida Zahiriddin Muhammad Bobur buyuk shoir, sarkarda, davlat arbobi sifatida alohida o‘rin egallaydi. U nafaqat temuriylar sulolasining yorqin vakili, balki o‘zbek adabiyoti va tarixiy nasrining nodir namunasini yaratgan ulug‘ zotdir. Bobur o‘z ijodi va amaliy faoliyati orqali milliy adabiyotimiz, tarixshunoslik va davlat boshqaruvi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan.
Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijon shahrida tavallud topgan. Uning otasi — Farg‘ona hokimi Umarshayx Mirzo, onasi esa Qutlug‘ Nigorxonim bo‘lib, Bobur temuriylar sulolasiga mansub edi. U yoshligidanoq hukmdorlik, ilm va adabiyot muhitida tarbiya topgan. Otasining erta vafotidan so‘ng, Bobur 12 yoshida Farg‘ona taxtiga o‘tirgan va shu yoshdan boshlab murakkab siyosiy kurashlar ichida ulg‘aygan.
Bobur arab, fors va turkiy tillarni mukammal bilgan, tarix, adabiyot, she’riyat, geografiya va harbiy san’atni chuqur o‘rgangan. U yoshligidan she’riyatga qiziqib, turkiy tilda g‘azal va ruboiylar yaratgan. Bobur o‘z ijodida soddalik, samimiylik va hayotiylikni ustuvor qo‘ygan bo‘lib, bu jihat uning she’riyatini o‘zgacha ruh bilan boyitgan.
Zahiriddin Muhammad Boburning eng mashhur asari — “Boburnoma” bo‘lib, u o‘zbek adabiyotidagi eng yirik tarixiy asarlardan biri hisoblanadi. Asarda muallif o‘z hayoti, siyosiy faoliyati, davr voqealari, xalq turmushi, urf-odatlar, tabiat va geografik joylar haqida aniq ma’lumotlar beradi. “Boburnoma” nafaqat adabiy, balki tarixiy va geografik manba sifatida ham juda katta ahamiyatga ega.
Bobur shoir sifatida ham boy adabiy meros qoldirgan. Uning devoniga g‘azal, ruboiy, tuyuq va boshqa she’riy janrlar kiradi. Shoir lirikasida vatan sog‘inchi, insoniy kechinmalar, muhabbat, sadoqat va hayot falsafasi chuqur badiiy ifoda etilgan. Bobur she’riyatida turkiy tilning go‘zalligi va ifoda imkoniyatlari yorqin namoyon bo‘ladi.
Zahiriddin Muhammad Bobur buyuk sarkarda sifatida Hindistonda Boburiylar imperiyasiga asos solgan. U adolatli boshqaruvni yo‘lga qo‘yib, ilm-fan, madaniyat va san’at rivojiga katta e’tibor bergan. Bobur barpo etgan davlat keyinchalik jahon tarixidagi eng qudratli imperiyalardan biriga aylangan.
Zahiriddin Muhammad Bobur 1530-yil 26-dekabrda Agrada vafot etgan. Keyinchalik uning vasiyatiga ko‘ra, jasadi Kobul shahriga ko‘chirilib dafn etilgan.
Xulosa qilib aytadigan boʻlsak Zahiriddin Muhammad Bobur hayoti va ijodini o‘rganish o‘zbek mumtoz adabiyoti, tarixshunoslik va milliy davlatchilik an’analarini chuqur anglashda muhim ahamiyatga ega. U o‘z asarlari orqali tarixni badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashtirib, adabiyotimizda noyob maktab yaratdi. Boburning insonparvarlik, vatanparvarlik, ilm-ma’rifat va adolat haqidagi qarashlari bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Uning boy adabiy va tarixiy merosi yosh avlodni milliy g‘urur, ma’naviy barkamollik va tarixiy xotira ruhida tarbiyalashda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Rahimov Xayotbek
Xoja Buxoriy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi 1-kurs talabasi.
