بصر va نظر o‘rtasidagi farq

21

Arab tilida ko‘rish bilan bog‘liq tushunchalarni ifodalovchi bir necha so‘zlar mavjud bo‘lib, ular orasida بصر (basor) va نظر (nazor) eng ko‘p uchraydigan va ko‘pincha bir-biriga yaqin ma’noda qo‘llaniladigan so‘zlardir. Biroq ularning ma’nosi, ishlatilish doirasi va nozik manodagi farqlari mavjud. Ushbu maqolada basor va nazor tushunchalari lingvistik hamda ma’noviy jihatdan tahlil qilinadi.

  1. بصر (Basor) tushunchasi

Basor asosan ko‘rish qobiliyati yoki ko‘z orqali idrok etish ma’nosini anglatadi. U ko‘proq fiziologik va tabiiy ko‘rish bilan bog‘liq.

Asosiy xususiyatlari: Tug‘ma yoki berilgan ko‘rish qobiliyatini bildiradi va ko‘zning sog‘lom ishlashiga ishora qiladi shu blan birga ko’risgdagi doimiy va barqaror holatni ifodalaydi

Misollar:

أعمى البصر – ko‘r (jismonan ko‘ra olmaydigan)

قوة البصر – ko‘rish quvvati

Qur’ondagi qo‘llanilishi: Basor ko‘pincha Allohning sifatlaridan biri sifatida ham keladi: إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ (Albatta, U har bir narsani ko‘ruvchidir)

Bu yerda basar — mukammal, cheksiz va xatosiz ko‘rishni anglatadi.

  1. نظر (Nazor) tushunchasi

Nazor esa qarash, diqqat bilan boqish, kuzatish yoki tafakkur bilan qarash ma’nolarini bildiradi. U faqat ko‘z bilan ko‘rishni emas, balki aql va tafakkur ishtirokidagi qarashni ham o‘z ichiga oladi.

Asosiy xususiyatlari: Ongli va maqsadli qarash, vaqtinchalik harakat, fikr yuritish va tahlil bilan bog‘liq

Misollar:

نظر إلى السماء – osmonga qaradi

نظر في المسألة – masalani o‘ylab ko‘rdi, tahlil qildi

Bu misolda nazar “fikrlash” ma’nosida ishlatilgan.

  1. Basor va nazorning asosiy farqlari

Jihat                                          Basar (بصر)                                Nazar (نظر)

Ma’no                                       Ko‘rish qobiliyati                     Qarash, kuzatish

Xususiyat                                 Tabiiy, doimiy                          Ongli, vaqtinchalik

Qamrovi                                   Jismoniy ko‘rish                       Jismoniy + aqliy

Ishlatilish                                  Holat va sifat                            Harakat va amal

Xulosa qilib aytganda, basor ko‘rish qobiliyatining o‘zi bo‘lsa, nazor ushbu qobiliyatdan foydalanib amalga oshiriladigan ongli harakatdir. Har bir nazor basorga muhtoj, ammo har bir basor albatta nazor bo‘lavermaydi. Bundan kelib chiqadikiy arab matnlarini tushunishda va diniy-ilmiy matnlarni talqin qilishda arab lug’atlarining ma’nolarini chuqur bilishlish muhim ahamiyatga egadur.

 

Abdullayev Oqiljon

Xoja Buxoriy lom ta’lim muassasasi o’qituvchisi