ALLOHNING SEVGI VA MARHAMATIGA SAZOVOR BO‘LISH YO‘LLARI
59

Alloh subhanahu va taoloning sevgi va marhamatiga sazovor bo‘lish har bir musulmonning eng oliy maqsadlaridan biridir. Qur’oni Karimda Alloh taolo o‘z bandalarini qanday xislatlar bilan sevishini aniq bayon qilgan. Bu xislatlar insonni nafaqat dunyoda baxtiyor hayotga, balki oxiratda ulug‘ ne’matlarga erishishga yetaklaydi. Quyida Allohning sevgi va marhamatiga sazovor bo‘lish yo‘llarini Qur’on oyatlari va ulamolar tafsirlariga asoslanib, chiroyli tarzda bayon qilamiz.
- Taqvodorlik – Allohning sevimli xislatlaridan.
Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday marhamat qiladi:
“Yo‘q! Balki kim ahdiga vafo qilsa va taqvodor bo‘lsa. Bas, Alloh taqvodorlarni xush ko‘radi” (Oli Imron, 76-oyat).
Yana boshqa bir oyatda:
“Albatta, Alloh taqvodorlarni sevadir” (Tavba, 4-oyat).
Taqvo – bu Allohning farzlarini ado qilish, haromlardan saqlanish va U zotning toat-ibodatida doimiy bo‘lish demakdir. Ibn Jarir at-Tabariy o‘z tafsirlarida shunday deydi: “Alloh o‘z farzlarini bajarib, gunohlardan uzoq bo‘lgan va toat-ibodatda taqvo qilgan kishilarni sevadi”. Taqvodorlik insonni Allohning rizosiga yaqinlashtiradi va U zotning sevgi doirasiga kiritadi. Shunday ekan, taqvodorlik yo‘lida sobitqadam bo‘lish har bir musulmonning asosiy vazifasidir.
- Tavakkal – Allohga suyanish.
Alloh taolo tavakkal qiluvchi bandalarini sevishini quyidagi oyatda bayon qiladi:
“Allohga tavakkal qil. Albatta, Alloh tavakkal qiluvchilarni sevadir” (Ali Imron, 159-oyat).
Tavakkal qilish – bu Allohning qudratiga, kuch-quvvatiga to‘liq ishonish va har bir ishda U zotga suyanishdir. Tavakkal qiluvchi kishi o‘z ishlarini Allohga topshirib, U zotning taqdiriga rozi bo‘ladi. Bu xislat insonni tashvishlardan xalos qilib, qalbini tinchlik va iymon bilan to‘ldiradi. Allohning sevgi va marhamatiga erishmoqchi bo‘lgan har bir kishi tavakkal yo‘lini tutishi lozim.
- Muhsinlik – Yaxshilik qilish
Alloh taolo yaxshilik qiluvchi (muhsin) bandalarini sevishini quyidagi oyatlarda ochiq-oydin aytadi:
“Bas, ularni avf et va ayblarini o‘tib yubor. Albatta, Alloh yaxshilik qiluvchilarni sevadi” (Moida, 13-oyat).
“Va Allohning yo‘lida nafaqa qiling. O‘zingizni halokatga duchor qilmang. Ehson qiling, albatta, Alloh ehson qiluvchilarni xush ko‘radi” (Baqara, 195-oyat).
Muhsinlik – bu Alloh yo‘lida nafaqa qilish, boshqalarga yaxshilik qilish va o‘zini halokatdan saqlash demakdir. Alloh yo‘lida nafaqa qilish jihod uchun xarajat qilishdan tortib, xayrli ishlarga hissa qo‘shishgacha bo‘lgan keng tushunchadir. Alloh taolo baxillikdan saqlanishni va o‘z yo‘lida saxiylik bilan ehson qilishni buyurgan. Yaxshilik qiluvchi kishi Allohning sevgi va marhamatiga sazovor bo‘ladi.
- Sabr – Alloh yo‘lida mustahkamlik
Alloh sabr qiluvchi bandalarini sevishini Qur’onda shunday bayon qiladi:
“Qanchadan qancha Payg‘ambarlar bilan birga ko‘plab robboniylar jang qilganlar. Ular Alloh yo‘lida yetgan musibatdan bo‘shashmaganlar, zaiflashmaganlar va bo‘ysunmaganlar. Alloh sabrlilarni sevadi” (Oli Imron, 146-oyat).
Sabr – bu Alloh yo‘lida mustahkam turish, musibat va sinovlarda bo‘shashmaslik va Allohning amriga itoat qilishdir. Ulamolar sabrni uch turga bo‘lishadi:
Allohning toat-ibodatiga sabr qilish – ibodatlar va farzlarni ado qilishda doimiy bo‘lish.
Gunohlardan saqlanishda sabr qilish – nafsni ma’siyatlardan tiyish.
Allohning taqdiriga sabr qilish – balo va musibatlarga sabr bilan bardosh berish.
Sabr qiluvchi kishi Allohning sevgi va marhamatiga erishadi, chunki sabr – iymonning muhim ko‘rinishlaridan biridir.
- Adolat – Insonlar orasida haq yo‘lida hukm qilish.
Alloh taolo adolatli bandalarini sevishini quyidagi oyatda bayon qiladi:
“Agar mo‘minlardan ikki toifa urushib ketsalar, bas, o‘rtalarini isloh qiling. Agar ulardan biri ikkinchisiga tajovuz qilsa, siz tajovuz qilganiga qarshi, to u Allohning amriga qaytgunicha urushing, agar qaytsa, bas, o‘rtalarini adolat bilan isloh qiling. Odil bo‘ling, albatta, Alloh adolat qiluvchilarni suyadir” (Hujurot, 9-oyat).
Adolat – bu insonlar orasida haq bilan hukm qilish, zulm va nohaqlikdan uzoq bo‘lishdir. Alloh taolo o‘z payg‘ambarlarining buyruqlari asosida odamlar o‘rtasini isloh qilgan va adolat bilan hukm qilgan kishilarni sevadi. Adolatli kishi nafaqat jamiyatda tinchlik va hamjihatlikni ta’minlaydi, balki Allohning marhamatiga ham sazovor bo‘ladi.
- Rasulullohga ergashish – Allohning muhabbatiga yo‘l.
Alloh taolo Qur’oni Karimda o‘z bandalariga Rasululloh (sallollohu alayhi vasallam)ga ergashish orqali O‘z sevgi va marhamatiga erishish yo‘lini ko‘rsatib, shunday marhamat qiladi:
“Sen: «Agar Allohga muhabbat qilsangiz, bas, menga ergashing. Alloh sizga muhabbat qiladi va sizlarni gunohlaringizni mag‘firat qiladi», deb ayt” (Oli Imron, 31-oyat).
Ushbu oyat Allohning muhabbatiga erishishning eng muhim sharti Rasululloh (sallollohu alayhi vasallam)ning sunnatiga amal qilish ekanligini ochiq-oydin bayon qiladi. Alloh taolo o‘z bandalaridan O‘ziga bo‘lgan muhabbatni faqat so‘z bilan emas, balki amalda isbotlashni talab qiladi. Bu amal esa Rasulullohning yo‘lidan yurish, ularning ta’limotlari va odob-axloqlariga rioya qilishdir.
Imom Ibn Kasir o‘z tafsirida bu haqda shunday deydi: “Muhammadiy yo‘lga ergashmagan va holanki Allohga nisbatan muhabbati bor deb da’vo qilgan har bir kishi, albatta, u o‘z da’vosida yolg‘onchidir, toki u Allohning din va shariatiga ergashmaguncha”. Bu so‘zlar Allohning sevgi va marhamatiga erishish uchun Rasulullohning sunnatiga to‘liq amal qilish zarurligini ta’kidlaydi. Masalan, Rasulullohning kishilarga mehr bilan muomala qilish, sadaqa berish, adolatli bo‘lish va ibodatlarda doimiy bo‘lish kabi xislatlari musulmon uchun eng yaxshi namuna hisoblanadi.
- Ixlos surasining fazilati – Allohning muhabbati.
Alloh taolo o‘z bandalarini ba’zi xos ibodatlar orqali ham sevadi, ulardan biri Ixlos surasini o‘qishdir. Bu haqda Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilingan hadisda quyidagicha keladi:
“Nabiy (sallollohu alayhi vasallam) bir kishini qo‘shinga boshliq qilib yubordilar. U namozga imomlik qilar ekan, har doim Ixlos surasi bilan tamomlaydi. Qo‘shin qaytib kelgach, sahobalar uning bu ishini Nabiy (sallollohu alayhi vasallam)ga aytishdi. Rasululloh: «Uning nega bunday qilayotganini so‘rab ko‘ringlar», dedilar. Sahobalar so‘rashganda, u kishi: «Chunki Ixlos surasi Rahmonga sifatdir, men uni o‘qishni yaxshi ko‘raman», deb javob berdi. Shunda Nabiy (sallollohu alayhi vasallam): «Alloh uni yaxshi ko‘rishini unga aytib qo‘yinglar», deb marhamat qildilar” (Buxoriy rivoyati).
Alloh taoloning sevgi va marhamatiga erishish yo‘li taqvodorlik, tavakkal, muhsinlik, sabr va adolat kabi ulug‘ xislatlardan o‘tadi. Bu xislatlar insonni Allohga yaqinlashtiradi, qalbini poklaydi va dunyo va oxiratda baxtiyorlikka yetaklaydi. Har bir musulmon ushbu xislatlarni o‘zida mujassam qilishga harakat qilishi lozim.
Xoja Buxoriy islom ta’lim muassasasi 4-kurs talabasi Abduvaliyon Komroni Erkin.
