Musulmonning musulmondagi haqlari
32

Islom dini insonlar o‘rtasidagi mehr-oqibat, hurmat va hamjihatlikni mustahkamlashga katta ahamiyat beradi. Rasululloh ﷺ musulmonlar o‘rtasidagi birodarlik rishtalarini mustahkamlovchi bir qator huquq va vazifalarni bayon qilib berganlar. Islom dini insonlar o‘rtasidagi mehr-oqibat, hurmat va birodarlikka katta e’tibor beradi. Qur’onda:
“إنما المؤمنون إخوة”
“Albatta mo‘minlar birodarlardir” (Hujurot, 10)
— deb marhamat qilingan.
Shulardan biri — quyidagi mashhur hadisdir:
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
Rasululloh ﷺ aytdilar:
“Musulmonning musulmon ustidagi haqlari oltitadir.”
Sahobalar:
— Ey Rasululloh, ular qanday? — deb so‘radilar.
U zot aytdilar:
Agar uni uchratsang — unga salom ber, agar u seni taklif qilsa — ijobat et,
agar u senga maslahat so‘rasa — unga nasihat qil, agar u aksa ursa va “Alhamdulillah” desa — unga “Yarhamukalloh” deb ayt, agar u kasal bo‘lsa — holidan xabar ol, agar u vafot etsa — janozasiga bor.
(Muslim rivoyati)
Salom berish — “Agar uni ko‘rsang, unga salom ber.”
Salom musulmonlar o‘rtasida tinchlik va muhabbatni yoyadi. Payg‘ambarimiz ﷺ:
«أفشوا السلام بينكم» — “O‘rtalaringizda salomni ko‘paytiringlar” deganlar.
Salom — g‘ina va kibrni yo‘qotuvchi kalima, qalblarni yaqinlashtiruvchi ibora.
Taklifiga javob berish — “Agar seni da’vat qilsa, ijobat et.”
Bu birodarning chaqirig‘ini qadrlash va uni hurmat qilish belgisi. Ayniqsa to‘y yoki diniy yig‘in kabi halol majlislarga chaqirilsa, borish sunnatdir. Bu jamiyatda mehr va birlikni kuchaytiradi.
Maslahat so‘rasa, unga rost maslahat berish.
Agar birodaring senga bir masalada maslahat so‘rasa, uni aldash yoki beparvo bo‘lish xiyonat sanaladi. Rost maslahat — imon alomatidir. Rasululloh ﷺ aytganlar:
«الدين النصيحة» — “Din — nasihatdir.”
Aksa urib “Alhamdulillah” desa, unga “Yarhamukalloh” deb duo qilish.
Bu Allohni zikr etgan birodarga duoda ishtirok etishdir. Agar u “Yarhamukalloh” eshitsa, “Yahdikumullahu va yuslihu balakum” deb javob beradi. Bu o‘zaro duo orqali qalblarni bog‘laydi.
Kasal bo‘lsa, holidan xabar olish.
Kasalni ziyorat qilish — katta savob. Rasululloh ﷺ aytganlar:
“Kim birodarini ziyorat qilsa, farishtalar unga duo qilib turadilar.”
Bu amal insonni g‘amxo‘rlikka, sabr va shukrga o‘rgatadi.
Vafot etsa, janozasiga borish.
Bu oxirat birodarligini mustahkamlaydi. Janozada ishtirok etish nafaqat marhumga hurmat, balki hayotliklarga ham nasihatdir. Rasululloh ﷺ aytganlar:
“Kim janozada qatnashsa, unga bir qirot savob yoziladi.”
Bu olti amal — musulmon hayotining axloqiy asosidir. Har kim shu haqlarga amal qilsa, jamiyatda mehr-oqibat, tinchlik va o‘zaro ishonch hukm suradi.
Islom nafaqat ibodat, balki insonlar bilan chiroyli muomala qilish dinidir.
Shuning uchun bu hadis har bir musulmonning kundalik hayotida amal qilinadigan axloqiy qo‘llanmadir.
Zokirov Izzatulloh Xoja Buxoriy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi 4-kurs talabasi.
