АЛИХОНТЎРА СОҒУНИЙ – БУХОРО МАЪНАВИЙ ҲАЁТИНИНГ ЕТАКЧИ ЗОТЛАРИДАН БИРИ
20

Ўзбек адабиёти ва маънавий ҳаётида ўз ўрнини топган зотлар орасида Алихонтўра Соғуний алоҳида ўрин тутади. У нафақат ўз давридаги илмий-маърифий ҳаракатларда фаол иштирок этган, балки миллий ўзликни англаш, дин ва илмни тарғиб этишда ҳам катта ҳисса қўшган алломалардан биридир. Бу мақолада Алихонтўра Соғунийнинг ҳаёти, ижоди ва жамиятда тутган ўрни ҳақида тўхталиб ўтамиз.
Алихонтўра Соғуний 19-асрнинг охирида ёки 20-асрнинг бошларида Бухоро амирлиги ҳудудида туғилган. У ўз вақтида Бухоро мадраса ва маънавий марказларида таълим олган, исломий илмлар, жумладан, фиқҳ, тафсир, ҳадис ва тасаввуф соҳаларида етук билим соҳиби бўлган.
Унинг яшаш даври Бухоро амирлигининг таназзули, шунингдек, шу минтақадаги жадидчилик ва қадимчилар ўртасидаги қарама-қаршиликлар билан боғлиқ бир мураккаб даврга тўғри келади. Алихонтўра Соғуний бу жараёнларда халқни маърифатга ундаган, илм ва маънавиятни юқори қўйиш зарурлигини таъкидлаган.
Алихонтўра Соғуний жадидчилик ҳаракатининг айрим ғояларини қўллаб-қувватлаган. У ислом динининг асл моҳиятини халққа етказиш, диний фанларни замонавий билимлар билан уйғунлаштириш тарафдори бўлган. Шунингдек, у кўплаб шогирдлар тайёрлаган ва улар орқали ўзининг илмий ва маърифий фаолиятини давом эттирган.
Унинг асарлари ва маърузаларида илм, ахлоқ ва виждон тушунчалари муҳим ўрин тутади. У доимо илм ўрганишни, муаллим ва устозларга эҳтиром кўрсатишни таъкидлаган.
Алихонтўра Соғуний ўзидан бой маънавий ва илмий мерос қолдирган. Унинг ёзган рисолалари, мурожаатномалари ва ўқув материаллари ҳозирги кунда ҳам диний таълим муассасаларида фойдаланилади. Айнан ана шу мероси орқали у бугунги авлод учун ҳам ибрат мактабига айланган.
Ҳозирги кунда ҳам Алихонтўра Соғуний номи турли илмий тадқиқотлар ва анжуманларда тилга олинади. Унинг фаолияти нафақат тарихий нуқтаи назардан, балки бугунги маънавий ҳаётда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган.
Алихонтўра Соғуний – ўз даврининг билимдони, маърифатпарвари ва ислоҳотчиси сифатида ўзбек халқи тарихида муносиб ўрин эгаллаган. Унинг ҳаёти ва фаолияти бугунги ёшлар учун ибрат ва ўрнак бўлиб хизмат қилади. У томонидан қўйилган маънавий асослар миллий ўзлигимизни сақлаб қолишда муҳим омиллардан бири ҳисобланади.
Нилуфар БЕРДИЕВА
Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси
