ИМОМНИНГ ҚИРОАТИ КИФОЯ

21

Жамоат билан ўқиладиган намозларда имом ва ортида туриб унга эргашувчи муқтадиларнинг вазифалари бир-биридан фарқ қилади. Улардан бири шариатда муҳокама қилинган масала — имомнинг қироати муқтадилар учун кифоя қиладими? деган саволдир.

Мазкур мақолада шу саволга ислом уламолари берган жавобларни мазҳаблар асосида шарҳлаб ўтамиз ва амалий йўлни кўрсатамиз.

Масаланинг мазмуни: Қуръони Каримдан бир неча оятлар ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадислари намозда қироат қилишни фарз ёки вожиб эканига далолат қилади. Лекин жамоат билан ўқилган намозларда, хусусан, овоз чиқарилмайдиган (махфий) намозларда муқтадий киши ҳам қироат қилиши керакми, ёки имомнинг ўзи қироат қилса кифоя қиладими?

Ҳанафий мазҳабида – Ҳанафий мазҳаби уламоларига кўра: Имомнинг қироати жамоат учун кифоя қилади. Яъни муқтадий қироат қилмаса ҳам, унинг намози тўғри бўлади. Бу қоида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қуйидаги ҳадисига асосланади:

“Кимки имом бўлиб турса, имомнинг қироати унга кифоя қилади.” (Имом Ибн Можа ривояти)

Ҳанафий фиқҳида: Жаҳрий (овозли) намозлар – масалан, бомдод, шом ва хуфтон намозларида муқтадий киши сукут қилиб туриши лозим.

Сиррий (овозсиз) намозлар – масалан, пешин ва аср намозларида муқтадий фақат фотиҳа ўқимайди, лекин тасбеҳ ва дуоларни ўзи ўқийди.

Шофеъий ва Ҳанбалий мазҳабларда: Фотиҳа сурасини ҳар бир намозда, ҳар бир ракъатда ўқиш вожибдир — жумладан, муқтадийга ҳам.

Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларига асосланишади: “Ким Фотиҳа сурасини ўқимаса, унинг намози йўқ.” (Саҳиҳ Бухорий ва Муслим)

Шу сабаб, Шофеъий ва Ҳанбалий мазҳабларда муқтадий киши ҳам, агар имом жим турган бўлса, Фотиҳани ўқиши керак деб ҳисобланади.

Моликий мазҳабида – Моликийлар эса ҳанафийларга яқин фикрда: Имомнинг қироати кифоя қилади, ҳатто овозсиз намозларда ҳам.

Улар асосий далил сифатида саҳобалардан келган амалий ривоятларга таянади.

Оллоҳнинг Китобидан далил – Қуръони Каримда айтилган:

“Қуръон тиловат қилинса, уни тингланг ва жим бўлинг, шоядки раҳм қилинсангиз.” (Аъроф сураси, 204-оят)

Уламолар ушбу оятдан жамоат намозида муқтадий киши имомни тинглаши, қироат қилмаслиги лозимлигига далил келтирадилар.

Амалий хулоса сифатида айтиш мумкинки, агар сиз Ҳанафий мазҳабига амал қилувчи бўлсангиз:

Жамоат билан ўқиётган пайтда имомнинг қироати кифоя қилади, муқтадий қироат қилмайди.

Сиздан талаб қилингани – қалбан диққат ва ҳузуър, ҳамда қироатдан бошқа бўлган тасбеҳ ва дуоларни ўқишдир.

Бошқа мазҳабларга амал қилувчилар эса имом жим турган вақтда (овозсиз намозларда) Фотиҳани ўқишни лозим деб биладилар.

Имомнинг қироати кифоя қилади, деган қоида ҳанафий ва моликий мазҳабларида қабул қилинган энг тўғри ва амалий ечимдир. Жамоат билан ўқилган намозда бирдамлик ва диққат муҳим. Фарзандларимизга ва ўзимизга шариатдаги ҳикматли ечимларни ўргатиш — динимизни чуқур тушунишга сабаб бўлади.

 

Махтумқули ТОШҚУЛОВ

Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси ўқитувчиси