НАЖМИДДИН КУБРОНИНГ “ФАВОИХ АЛ-ЖАМОЛ” ҲАМДА  “УСУЛ АЛ-АШАРА” АСАРЛАРИ ТАҲЛИЛИ

9
  1. Асар номи «Фавоих ал-жамол ва фатух ал-жалал» – (جمال فواح و جلال فتوح)

Маъноси: “Жамолнинг хушбўй ифори ва Жалолнинг фатҳи (очилишлари)”

Бу асар Нажмиддин Кубронинг энг машҳур ва энг кенг тарқалган тасаввуфий рисоласидир.

            Ушбу асар мазмуни тасаввуфий ирфон соҳасига тегишли бўлиб, асосан батафсил маърифат йўли, нафсни поклаш, қалбда Аллоҳни зикр қилиш жараёнлари ва руҳий тажрибалар ҳақида батафсил ёритади.

Асарда инсоннинг қалбий ва руҳий ҳолатлари турли хил нурлар, ранглар ва зоҳирий-ботиний ишоралар билан ифода этилган.

Нажмиддин Кубро қалб нурларининг турли хил рангларини таржимон қилиб, улар орқали муриднинг руҳий ҳолатини тавсифлайди.

Масалан: яшил нур – юксак мартабани англатади, қизил нур – муҳаббатни, оқ нур – маърифатни ифода этади.

Муҳим ғоялари — Тасаввуфий муроқаба ва зикр билан инсон “жамол” (яъни Аллоҳнинг гўзалликлари)ни ҳис қилади.

Жалол – Аллоҳнинг азамати ва қудрати билан боғлиқ ҳолат, у таслимият ва қўрқув руҳиятини ифода этади.

Мақсади – Жамол ва Жалолни ҳис қилиш орқали Аллоҳни тўлиқ англаш.

Бу асар Нажмиддин Кубро тариқатидаги ирфоний таълимотларнинг назарий асоси ҳисобланади.

У суфий тафаккури ва қалб руҳиятини илмий ва ирфоний асосда талқин қилишда муҳим ўрин тутади.

  1. Асар номи «Усул ал-ашара» – (الأصول العشرة)

Маъноси — “Ўнта асос” ёки “Ўнта қоида”.

Бу асар тасаввуфнинг усул ва қоидаларини қисқа ва аниқ шаклда баён қилади.

Нажмиддин Кубро ўз тариқатига кирувчи ҳар бир муриднинг руҳий тарбиясини бошлаш учун зарур бўлган 10 та асосий шарт ва хусусиятни белгилаб беради.

Ушбу 10 асосга мисоллар:

  1. Тавба – чин кўнгилдан Аллоҳга қайтиш.

  2. Хавф ва ражаъ – Аллоҳдан қўрқиш ва Унинг раҳматига умид.

  3. Зуҳд – дунёвий хоҳишлардан воз кечиш.

  4. Таваккул – Аллоҳга тўлиқ ишониш.

  5. Сабр – синов ва қийинчиликларга чидамли бўлиш.

  6. Шукр – Аллоҳ неъматларига миннатдорлик.

  7. Ихлос – фақат Аллоҳ учун амал қилиш.

  8. Муҳаммадий ахлоқ – Пайғамбар (с.а.в) хулқини ўзлаштириш.

  9. Зикр – доимий Аллоҳни эслаш.

  10. Муҳаббат – Аллоҳга муҳаббат қоидасида яшаш.

Хулоса қилиб айтганда, бу асар суфий мураббийлар ва шогирдлар учун амалий дастур сифатида хизмат қилади.

Мураккаб ирфоний масалалардан кўра, амалий ибодат ва руҳий тарбияни ўрганишга мўлжалланган.

Нажмиддин Кубронинг бу икки асари тасаввуф илмлари учун жуда муҳим ҳисобланади:

«Фавоих ал-жамол» – ирфоний тафаккур ва қалб илмини фалсафий ва рамзий тилда шарҳлайди.

«Усул ал-ашара» – мурид учун амалий йўл-йўриқлар, ахлоқий тарбия ва ботиний камолот дастурини белгилайди.

Нилуфар БЕРДИЕВА

Маълумотлар асосида тайёрлади

Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси