Маҳмудхўжа Беҳбудий — уйғониш шамчироғи

13

     Тарих саҳифалари орасида бир нечта саҳифалар бор — улар ғам билан ёзилган, лекин умид билан безатилган. У саҳифаларда бир сиймо бор — у тўғри сўзлилиги, ҳалоллиги, ватанпарварлиги билан муҳр босган. У — Маҳмудхўжа Беҳбудийдир. Миллат уйғоқ бўлсин, деб юрагини оловга қўйган, сўз қудрати билан зулматга чироқ ёққан, жасорат тимсоли бир фидойидир у. Беҳбудий 1875-йилда Самарқандда дунёга келди. У ёшликдан илмга чанқоқ эди, диний илмлар билан бир қаторда дунёвий фанларга ҳам катта эътибор берди. Унинг шахсияти — икки жаҳон орасида кўприк бўлган. У нафақат уламо, балки журналист, драматург, муаллим, ислоҳотчи эди.
Маҳмудхўжа Беҳбудий янги давр маърифатининг тамал тошини қўйди. У “Тарбияйи атфол” мактабларини ташкил этиб, ўқитувчиликни бир муқаддас рисола деб билди. Унинг назарида ҳар бир бола — келажак боғи эди, уни суғормаслик — бутун халқни чанқатиш эди. “Шуърои Ислам”, “Ойина”, “Тарбияи атфол” сингари газета ва журналлари орқали у халққа сўз айтди, уйғотди, чорлади. Унинг “Падаркуш” драмаси — шунчаки адабий асар эмас. У ўз даврининг оғриқли ҳайқириғидир. Бу асарда Беҳбудий жоҳиллик, жаҳолат, лоқайдликка қарши қалам кўтаради. Ундаги ҳар бир сатр, ҳар бир жумла юракдан чиқиб, юракка урилади. Беҳбудий фақат қоғозда эмас, амалда ҳам кураш олиб борди. У Туркистон халқларининг ягона мақсад, ягона йўл, ягона орзу билан яшашини истади. Бу истак эса уни мустамлакачилар кўзида хатарли душманга айлантирди.
Ниҳоят, 1919-йилнинг баҳорида — Қирғизистоннинг Чўлпонота шаҳарчасида у камситилиш, туҳмат ва зўравонлик қурбони бўлди. Лекин унинг жасади ўлдирилди, аммо руҳи — енгилмади. Бугун Маҳмудхўжа Беҳбудий биз билан. Ҳар бир янги ўқув дарслиги, ҳар бир эркин фикр, ҳар бир ўзбек боланинг билимга интилиши — бу Беҳбудий орзусининг давомидир. Унинг номи тарихда қолмади — у қалбларда яшамоқда.

Маҳмудхўжа Беҳбудий — ўтмиш эмас, илҳомдир. У ўзининг ёниқ юраги, жонкуяр фикрлари, бефарқликка қарши қалам билан қилич урган жасорати билан миллатнинг ор-номуси бўлиб қолади.

Музаффар Қосимов,

“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси

Маънавий — маърифий ишлар бўйича мудир ўринбосари