Нажмиддин Кубро — қалбларни уйғотган улуғ муршид
21

Тарих саҳифаларида баъзи зотлар бор — уларнинг исмлари тилга олинганда, инсон юрагида бир илиқлик, руҳида бир юксаклик пайдо бўлади. Ана шундай сиймолардан бири, тасаввуф оламининг порлоқ юлдузи — Шайх Нажмиддин Кубро Ҳазратларидир.
У кишининг тўлиқ исми Аҳмад ибн Умар ибн Муҳаммад, лақаби “Нажмиддин”, яъни “Дин юлдузи”, нисбасига эса “Кубро” дейилган. Бу нисба бежиз эмас — у киши тасаввуф йўлида юксак мақомга эришган, тариқат оламида ўз мактабини барпо этган буюк шайхдир. У 1145-йилда Хоразмнинг Кўҳна Урганч шаҳрида дунёга келган. Зоҳирий ва ботиний илмларда етук билим эгаси бўлган бу зот, ўз замонасининг кўплаб улуғ уламолари билан суҳбатда бўлган, олам кезиб, илм излаган, сўнгра яна Ватанга қайтиб, руҳий покланиш мактабини асос солган.
Нажмиддин Кубро — фақатгина бир мураббий эмасди. У қалбларни кўрадиган, инсон руҳининг энг нозик қатламларига кириб борадиган моҳир бир ариф эди. Устозлар уни “сўз билан юракларни жиловлагувчи” деб таърифлашган. Унинг “Фавоиҳ ал-жамал” (“Гўзаллик нурлари”) ва “Усул ал-ашара” (“Ўн асос”) каби асарлари бугун ҳам тасаввуф илмини ўрганаётган талабалар учун бебаҳо манбадир. Ҳазрат Кубро ўз йўлини “Кубравийлик” деб номлаган. Бу тариқат кўплаб машҳур сўфийларни етиштирган: Саййид Али Ҳамадоний, Нажмиддин Доя, Саъдиддин Ҳамуя ва бошқа улуғлар унинг тарбиясида вояга етган. Унинг мактаби нафақат Хоразм, балки бутун мусулмон Шарқида кенг тарқалган. Аммо уламоларнинг энг буюклиги урушда эмас, урфда эмас, қалбда акс этади. Нажмиддин Кубро ҳам — инсон қалбини поклаш, уни Аллоҳга боғлаш йўлида жон куйдирган камтарин бир муршид эди. Мўғуллар истилоси даврида — 1221-йилда, Урганч шаҳрини ҳимоя қилаётган оддий халқ орасида жон бергани, унинг чин муҳаббат ва ватанпарварлик намунаси бўлди. Уни жангда эмас, халқи билан бирга шаҳид бўлиш йўлини танлагани, уни тарихда беқиёс бир сиймога айлантирди.
У кишининг руҳи — баракот, таълимоти — нажот, мероси — ҳикмат мактабидир.
Нажмиддин Кубро — тарих эмас, тирикликдир. У инсон руҳининг заминини ўз қалами, сўзи, нигоҳи билан суғорган улуғ маънавият боғбонидир.
Манбаалар асосида Ислом Эшбеков тайёрлади
«Хожа Бухорий» ислом таълим муассасаси матбуот котиби
