НАЖМИДДИН КУБРО – ТАСАВВУФ ВА ИРФОН ОЛАМИНИНГ БУЮК АРБОБИ

21

Мусулмон маънавияти ва тасаввуф тарихи Нажмиддин Кубро сингари буюк арбоблар фаолияти билан бойиб борган. У нафақат суфийлик таълимотини тизимлаштирган, балки ислом ирфонининг фалсафий, руҳий ва маънавий жиҳатларини чуқур асослаб берган мутафаккирдир. Унинг номи фақат Марказий Осиёда эмас, балки бутун ислом оламида иззат-эҳтиром билан тилга олинади.

Нажмиддин Кубро тахминан 1145 йилда Хоразмда туғилган. Унинг тўлиқ исми Аҳмад ибн Умар ибн Муҳаммад ал-Хивақий бўлиб, “Кубро” лақаби буюклик, катталик маъносини билдиради. Ёшлигидан ислом илмларини, хусусан Қуръон, ҳадис, фиқҳ ва мантиқ каби фанларни чуқур ўрганади. Кейинчалик тасаввуф йўлига киради ва буюк муршидлардан таълим олиб, ўзининг Кубравийа тариқатини асос солади.

Нажмиддин Кубро асос солган Кубравийа тариқати тасаввуфда руҳий тозалик, нафсни поклаш, қалбни Аллоҳга боғлаш каби асосий ғояларга таянган. Бу тариқат зикр, муроқаба, мурақийба каби амалларнинг аҳамиятини таъкидлайди. Кубронинг таълимоти зоҳир ва ботин илмини уйғунлаштиришга қаратилган бўлиб, уламолар уни “муроқаба устози”, “қалблар табиби” деб аташган.

Нажмиддин Кубро бир қатор муҳим асарларни ёзган. Улар орасида қуйидагилар алоҳида ўрин тутади:

“Фавоих ал-Жамол ва Фатух ал-Ҷалал” — суфийликнинг ирфоний моҳияти, Аллоҳ билан руҳий алоқа ҳақидаги чуқур фалсафий таълимотлар.

“Усул ал-ашара” (Ўн асос) — суфий тарбиянинг 10 асосий қоидасини баён қилувчи муҳим рисола.

“Рисолат ан-Насиха” — нафс тарбияси ва ахлоқ тозалигига бағишланган маслаҳатлар тўплами.

Унинг асарлари қалбни поклаш, нафсни жиловлаш, ирфонга етмоқ каби мавзуларни кенг ёритади ва замонавий руҳий-маънавий ҳаёт учун ҳам катта аҳамиятга эга.

Нажмиддин Кубро фақат илм соҳасида эмас, балки маънавий-ахлоқий тарбия соҳасида ҳам улкан из қолдирган. Унинг тарбиясидан етишиб чиққан шогирдлар — Саъдиддин Ҳамавий, Наджмуддин Дайлами, Алауддин Аттор каби суфийлар тасаввуф таълимотини кенг ёйишда муҳим роль ўйнаган. Кубронинг таълимоти Туркия, Эрон, Ҳиндистон, ҳатто Европагача тарқалган.

1221 йили Чингизхон қўшинлари Хоразмга ҳужум қилганида, Нажмиддин Кубро ўз шогирдларини шаҳардан чиқариб юборган, лекин ўзи юртини тарк этмаган. У Хоразмни ҳимоя қилишда иштирок этиб, шаҳидлик мартабасига эришган. Бу унинг Ватанга, халққа ва иймонга садоқатининг юксак намунасидир.

Нажмиддин Кубро тасаввуф ва ирфон оламида улкан ўринга эга бўлган аллома, муршид ва фалсафий муҳаққиқдир. Унинг таълимоти бугунги кунда ҳам инсоннинг руҳий етукликка эришишида, маънавий тарбиясида ва қалб поклигини сақлашда муҳим аҳамият касб этади. Унинг меросини ўрганиш ва тарғиб қилиш — маънавий камолот сари қадам қўйиш демакдир.

 

Манбаалар асосида Нилуфар БЕРДИЕВА тайёрлади

Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси