АЛИХОНТЎРА СОҒУНИЙ – ЎЗБЕК ИСЛОМИЙ ИЛМИЙ МЕРОСИНИНГ АРБОБИ
24

Ўзбекистон тарихида ўз халқига диний-маърифий йўл кўрсатган, илм-маърифатни тарғиб этган уламолар кўп бўлган. Улар исломий илмий меросни асраб-авайлаб, кейинги авлодларга етказишда муҳим роль ўйнаганлар. Шундай буюк шахслардан бири Алихонтўра Соғунийдир. У ўзининг кенг қамровли билимлари, тафсир, ҳадис, фиқҳ ва тасаввуф соҳаларидаги билимлари орқали ўзбек исломий меросида ўчмас из қолдирган.
Алихонтўра Соғуний XIX аср охири ва XX аср бошларида яшаб ижод қилган. У Фарғона водийсидаги диний муҳитда камол топган. Ёшлигидан Қуръон ва ҳадис илмларини ўрганган, сўнгра уламолардан тафсир, фиқҳ, мантиқ ва тасаввуф таълимотларини чуқур ўзлаштирган. Соғуний ўша даврдаги юксак илм даргоҳларида таҳсил олган ва салоҳиятли шогирд сифатида танилган.
Алихонтўра Соғунийнинг илмий мероси кенг қамровли бўлиб, у исломий илмнинг турли соҳаларида асарлар ёзган. Унинг асарлари орасида тафсир, фиқҳ, ҳадис ва ақида мавзуларидаги ишлар алоҳида аҳамиятга эга. Соғуний ўз асарларида нафaqaт диний масалаларни, балки ахлоқ, маърифат ва жамият тараққиётига оид фикрларни ҳам ёритиб берган. Унинг услуби оддий, халқчил ва тушунарли бўлиб, кенг китобхон оммага мўлжалланган эди.
Алихонтўра Соғуний фақатгина билим тарқатиш билан чекланиб қолмаган, балки исломий анъаналарни, маънавий қадриятларни сақлаш ва ёш авлодга етказиш ишларида ҳам фаол бўлган. Унинг маърифий фаолияти, жумладан масжид ва мадрасаларда таълим бериши, халқ орасида суҳбатлар уюштириши орқали кенг жамоатчиликка таъсир кўрсатган.
Алихонтўра Соғуний ўз фаолияти орқали ўз вақтида юртимизда илм-маърифат ва маънавиятнинг тикланишига катта ҳисса қўшган. У ёшларга исломнинг ҳақиқий моҳиятини, илм орқали етук шахс бўлишни, юрт равнақи учун меҳнат қилишни тарғиб этган. Шу боис у нафақат уламолар орасида, балки халқ қалбида ҳам ўчмас из қолдирган.
Алихонтўра Соғуний ўзбек исломий илмий меросининг муҳим намоёндаларидан бири сифатида тарихда муносиб ўрин эгаллайди. Унинг асарлари, фикрлари ва маърифий фаолияти бугунги кун ёшлари учун ҳам ибрат мактабидир. Уни ўрганиш, илмий меросини таҳлил қилиш – бугунги маънавий ривожланишимиз учун муҳим аҳамият касб этади.
Манбаалар асосида Нилуфар БЕРДИЕВА тайёрлади
Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси
