БИРДАМЛИК – ТАРАҚҚИЁТ ОМИЛИ  

58

Бирдамлик, мусулмон жамиятининг муҳим ва қадриятли тушунчаси ҳисобланади. Исломда бирдамлик ва ягоналик, жамиятнинг ягона мақсадга — Аллоҳнинг розилигини эришишга йўналтирилган мустаҳкам бирликни ташкил этишга катта аҳамият берилган. Бу масала борасида Қуръони каримда ва ҳадиси шарифларда кўп бора таъкидланган.

Бирдамлик жамиятни мустаҳкамлайди, турли миллатлар ва тоифалар орасида тинчлик ва ўзаро ҳурматни мустаҳкамлайди. Бирдамлик мусулмонларнинг қудратини ва салоҳиятини кучайтиради. Бирдамлик мусулмонларнинг диний қадриятларига асосланган ҳолда оилалар, жамият ва давлатда ривожланишга ёрдам беради.

Ислом бирдамликка ҳар бир мусулмонни ўз ўрнида ишлашга, ўзаро ёрдам беришга, бир-бирини тушунишга даъват қилади. Мусулмонлар бошқаларга яхшилик қилиш, ўзгаларнинг эҳтиёжларига қулоқ солишга ва уларнинг муаммоларини ҳал қилишга ҳаракат қилишлари лозимлигини таъкидлайди. Ислом динида бирдамликнинг асосий тамойили — бу мусулмонларнинг маънавий ва жисмоний бирлиги, уларнинг орасида меҳр-муҳаббат ва инсонпарварликнинг мавжуд бўлишидир.

Бирдамлик, мусулмон жамияти учун муҳим ва қадриятли тушунча бўлиб, исломий таълимотлар ва ахлоқий меъёрлар билан чамбарчас боғлиқдир. Исломда бирдамлик фақат фақат ташқи, жисмоний ёки сиёсий бирлашишни эмас, балки руҳий ва маънавий яқинликни ҳам назарда тутади. Бунинг асосида мусулмонлар орасидаги муҳаббат, ишонч, ҳамжиҳатлик ва ёрдамлашиш талаб қилинади. Бирдамлик — бу, аввало, Аллоҳга ва унинг пайғамбарларига ишонч, бироқ бу ишончни амалга оширишда ўзаро ҳамжиҳатлик ва бирга бўлиш муҳимдир.

Қуръоннинг турли оятларида мусулмонларга бирдамлик ва ўзаро ёрдамлашиш, ҳамжиҳатлик тарғиб қилинган. Бирдамлик нафақат мусулмонлар орасидаги мўътабар қадрият, балки жамиятни тўғри йўлга солиш учун шартдир.

“Барчангиз Аллоҳнинг «арқони»ни (Қуръонни) маҳкам тутинг ва бўлиниб кетманг. …”. (Оли Имрон сураси, 103-оят) дейди. Ушбу оятнинг тафсирида “Тафсири Ҳилол”да шундай дейилади: “Мусулмон уммати нажот топиши учун барча бир бўлиб Аллоҳнинг каломи Қуръон каримни маҳкам тутишлари лозимдир. “Барчангиз Аллоҳнинг арқонини маҳкам тутинг”. Бу оятнинг ушбу жумлалари мусулмон оламини бирлаштириш шиоридир.  “… ва бўлиниб  кетманг”. Аввал бирлашишга чақириб туриб, ортидан бўлинмасликка амр келаяпти. Шундан ҳам бу ишнинг нақадар муҳим эканини билиб олса бўлади ва мусулмонларнинг бирдамлигини, ягона мақсадга йўналтирилган бир жамиятни қуриш заруратига ишора қилади.

Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўплаб ҳадисларида бирдамликнинг аҳамияти қайд этилган. Мўмин мўминга бир—бирини суяб турувчи бино кабидир”. Муслим ривояти.

 Бошқа ҳадисда: “Мўминлар ўзаро меҳр-муҳаббатда бир тана кабидирлар. Бир аъзоси оғриса, тананинг бошқа аъзолари ҳам уйқусизлик ва иситма билан оғринади”. Имом Муслим ривояти.

Бу ҳадис мусулмонларнинг ўзаро ҳамжиҳатлик ва ёрдам беришда бир-бирини тушуниш ва ягона мақсадга йўналишини таърифлайди.

Бирдамлик Исломда кўп маъноларни англатади:

Рухий ва ахлоқий бирдамлик: Бирдамлик биринчи навбатда руҳий ва ахлоқий аҳамиятга эга. Бу мусулмонларнинг эгалари бўлган Аллоҳ ва унинг пайғамбарларига ишончни бирга амалга оширишдир. Шунингдек, бирдамлик — мусулмонларнинг ўзаро муҳаббат ва ҳурматда яшашини таъминлайди. Мусулмонлар, ўзлари эътибор қаратадиган қадриятлар, намоз, руза, закот ва ҳаж каби ибодатларда бирга ҳаракат қилишади.

Фиқҳий (ҳуқуқий) бирдамлик: Ислом жамиятида бирдамлик жамиятнинг барқарорлигини сақлаш учун муҳимдир. Мусулмонлар ўзларининг ҳуқуқларига ва мажбуриятларига эҳтиёткорлик билан ёндашишлари, шариат қоидаларига риоя қилишлари керак. Бу, ўзаро адолат ва тинчликни таъминлайди.

Ижтимоий бирдамлик: Бирдамлик нафақат шахсий ҳаётда, балки ижтимоий ҳаётда ҳам муҳимдир. Мусулмонлар орасидаги бирдамлик жамиятдаги ижтимоий адолатни сақлаш, ёрдамлашиш ва муҳтожларга ёрдам бериш, фарзларни ва оилавий муносабатларни мустаҳкамлашга ёрдам беради.

Бирдамлик жамият ва одамларнинг ҳақиқий ривожланиши учун муҳим бир мезон бўлиб, жамиятдаги турли жамоалар ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлайди, турли миллатлар ва маданиятлар орасида тинчлик ва ўзаро ҳурматни таъминлайди. Бирдамлик йўқ бўлса, жамиятда бўлинмалар пайдо бўлиши мумкин, бу эса изтироб ва келишмовчиликларни келтириб чиқаради.

Бирдамликни таъминлаш учун мусулмонлар таълим ва ижтимоий фаолиятларида ҳам бирга ҳаракат қилишлари керак. Бу бирдамлик, ижтимоий муносабатларда, оилавий ва ишчи муносабатларда ўзини намоён қилади.

Зеро, Президент Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек: “Ислом дини – аввало, тинчлик ва дўстлик, аҳиллик ва бирдамлик, билим ва маърифат динидир. Мана шу олий ҳақиқатни ҳеч қачон эсимиздан чиқармаслигимиз лозим”.


 Ўткир Маҳмудов

“Хожа Бухорий” ислом таълим муассасаси ўқитувчиси