NAJMIDDIN KUBRO – TASAVVUFNING BUYUK SHAYXI VA KUBROVIYYA TARIQATINING ASOSCHISI
46

Najmiddin Kubro — XIII asrning buyuk tasavvuf olimi, shayxi va Kubroviyya tariqatining asoschisi. U tasavvuf yo‘nalishida o‘zining bilimlari, ruhiy tajribalari va ilmiy merosi bilan mashhur bo‘lib, butun Islom olamida chuqur ta’sir o‘tkazgan. Uning ta’limotlari nafaqat o‘z zamonida, balki keyingi avlodlar uchun ham ilhom manbai bo‘lib qolgan.
Najmiddin Kubro Xorazmda dunyoga kelgan va o‘zining ilmiy faoliyatini Xorazm va uning atrofidagi hududlarda boshlagan. U yoshligidan fiqh, hadis va tafsir kabi islomiy ilmlar bilan shug‘ullangan. Kubro o‘zining tasavvufiy ma’rifatiga alohida e’tibor bergan va bu yo‘lda ko‘plab ustozlardan saboq olgan. U shu tariqa ruhiy yuksalish yo‘lini o‘rgangan va o‘zining hayotida amaliy tatbiq etgan.
Najmiddin Kubro tasavvufga yangi bir qarash olib keldi. Uning fikriga ko‘ra, tasavvufning asosiy maqsadi:
1) insonning ruhini poklash
2) nafsini tozalash va Allohga yaqinlashish
U tasavvufga nafaqat ilmiy jihatdan, balki amaliy jihatdan ham kuchli bir yo‘l sifatida qaragan. Kubroning tasavvufiy yo‘li, ichki poklikni ta’minlash, muhabbat, sabr va ixtiyorni mukammal qilishga qaratilgan.
Najmiddin Kubro Kubroviyya tariqatining asoschisi sifatida tanilgan. Bu tariqat, tasavvufda Allohga yaqinlashishning o‘ziga xos yo‘li bo‘lib, quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanadi:
- Isttihod (Birlik): Kubroviyya tariqatining eng muhim tamoyillaridan biri bu Allohning birligini chuqur tushunishdir. Najmiddin Kubro insonning har bir amalida Allohni eslab, uning buyukligini anglashini ta’kidlagan.
- Muhabbat: Kubro, insonni — Allohni sevishga va bu sevgini barcha mavjudotlarga tarqatishga undagan. Unga ko’ra, Muhabbat hamma narsaning asosi bo‘lib, Allohning Muhabbati barcha go‘zalliklarning manbaidir.
- Sabr: Kubro, sabrni ruhiy yuksalishning ajralmas qismi deb bilgan. U insonni sinovlarga, og‘irliklarga qarshi chidamli bo‘lishga chaqirgan.
- Ixlos: Kubro, barcha ishlarni faqat Allohning roziligi uchun qilishni ta’kidlagan. Ixlosli niyat bilan ishlash insonni ilohiy maqsadga yetkazadi.
Najmiddin Kubro nafaqat tasavvufda, balki insoniy axloq va ijtimoiy hayotda ham o‘zining ajoyib ta’limotlarini qoldirgan. U o‘zining hayotini, ilmiy izlanishlarini va tasavvufiy yo‘lini boshqalarga namuna sifatida ko‘rsatgan. Uning asarlari va ta’limotlari nafaqat uning zamonasida, balki keyingi avlodlar orasida ham katta ta’sir o‘tkazgan. Kubroviyya tariqati o‘zining aql-zakovatli va ruhi pok yondashuvi bilan Islom tasavvufida muhim o‘rin tutadi.
Najmiddin Kubro nafaqat o‘z zamonida, balki butun tarixda tasavvufning eng yirik va buyuk shaxslaridan biri bo‘lib qolgan. U insonning ichki dunyosini, ruhiy poklanish va ilohiy haqiqatni tushunishga qaratilgan yo‘lni o‘rganishning muhimligini ta’kidlagan.
Najmiddin Kubro o‘zining tasavvufiy ilmiy izlanishlari, ulkan axloqiy yuksalishi va Kubroviyya tariqatining asoschisi sifatida Islom dunyosida abadiy iz qoldirgan. Uning ta’limotlari hozirgi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi va tasavvuf yo‘lini tanlaganlar uchun yo‘l-yo‘riq bo‘lib qolmoqda. Najmiddin Kubro, aslida, nafaqat tasavvufda, balki insonning ma’naviy taraqqiyotida muhim bir o‘rinni egallagan.
Xoja Buxoriy islom ta’lim muassasasi 2-kurs talabasi Haydarov Boburbek
