АЛИХОНТЎРА СОҒУНИЙ ИСЛОМИЙ МАЪРИФАТ ВА МАЪНАВИЯТ ХИЗМАТЧИСИ
22

ХХ аср ўзбек адабиёти ва диний-маърифий тафаккурининг йирик намояндаларидан бири Алихонтўра Соғуний бўлиб, у киши бутун ҳаёти давомида илм-маърифатга хизмат қилган, халқининг маънавий ўсишига беқиёс ҳисса қўшган адиб ва мутафаккирдир. У кишининг ижоди ва фаолияти нафақат бадиий, балки диний ҳамда тарихий аҳамиятга эга бўлиб, исломий қадриятларни йетказишга йўналтирилган. Алихонтўра Соғуний 1885-йил 21-мартда Туркистон ўлкасининг Тўқмоқ (ҳозирги Қирғизистон) шаҳрида туғилган. У ёшлигидан илмга чанқоқ бўлиб, дастлабки диний билимларни оиласидан ва маҳаллий уламолардан олган. Кейинчалик у Бухородаги Мир Араб мадрасасида таҳсил олиб, юксак даражадаги диний ва адабий билимларга эга бўлди.
Унинг ҳаёти ўз даврининг мураккаб сиёсий жараёнларига тўқнаш келди. Айниқса, совет тузумининг диний мутафаккирларга нисбатан қилган таъқиблари туфайли Алихонтўра узоқ йиллар қатағонлар ва қийинчиликлар ичида ҳаёт кечирди. Аммо бу синовлар унинг илм-маърифат йўлидан чекинишига сабаб бўлмади, аксинча, у ўзининг маърифий фаолиятини янада кучайтирди.
Алихонтўра Соғуний ўз ижодий фаолиятида исломий қадриятларни, тарихий воқеаларни ҳамда халқ тарбиясига хизмат қилувчи асарларни яратишга эътибор қаратган. Унинг энг машҳур асарларидан бири «Тарихи Муҳаммадий» бўлиб, бу китоб Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётлари, саҳобаларининг фаолияти ва ислом тарихининг муҳим воқеаларини ёритиб берган. Ушбу асар диний билим олишни истаган ҳар бир инсон учун муҳим қўлланма бўлиб хизмат қилмоқда. Бундан ташқари, Алихонтўра Соғуний ўзбек халқининг диний, ахлоқий ва тарбиявий онгини юксалтиришга бағишланган қатор рисолалар ҳам ёзган. Унинг асарлари халқ орасида катта шуҳрат қозонган ва ҳозирги кунда ҳам ўз долзарблигини йўқотмаган. Айниқса, у ёзган диний ва тарихий асарлар нафақат диний манбалар асосида ёзилган, балки ўзбек халқининг руҳий-маънавий эҳтиёжларига ҳам жавоб берган.
Алихонтўра Соғуний нафақат ёзувчи, балки моҳир мураббий ва жамоат арбоби сифатида ҳам танилган. У ўз даврида исломий илм-фан ва маърифатнинг ривожланишига катта ҳисса қўшган. Унинг фикр-мулоҳазалари ва асарлари бугунги кунда ҳам ёш авлодни комил инсон бўлишга, ватанпарварлик ва эътиқодли бўлишга чорлайди. Унинг ижоди замонавий ўзбек маърифатчилари ва олимлари томонидан юқори баҳоланиб, бугунги кунда ҳам тадқиқ этилмоқда. Алихонтўранинг фаолияти шуни кўрсатадики, чин маънодаги зиёли ва маърифатпарвар инсон учун вақт ва шароит муҳим эмас, муҳим жиҳати – илмга, халққа ва дин йўлига хизмат қилишдир.
Алихонтўра Соғуний бутун умрини илм-маърифат ва исломий қадриятларни тарғиб қилишга бағишлаган буюк зотлардан биридир. Унинг мероси бугунги авлод учун ҳам бебаҳо хазина бўлиб хизмат қилмоқда. У ёзиб қолдирган асарлар инсониятни маърифатга, эзгуликка ва тўғри йўлга чорловчи дурдона асарлардир. Шу боисдан, биз бу улуғ зотнинг ижодини ўрганиш ва унга муносиб авлод бўлиш йўлида ҳаракат қилишимиз лозим.
Алимардон КАРОМАТОВ
Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси 4-курс талабаси
