ARAB TILIDAGI MO‘TABAR KITOBLAR
128

Arab tili islom olamida ilm-fan va ma’naviyatning asosiy tili bo‘lib, asrlar davomida ko‘plab mo‘tabar asarlar aynan shu tilda yozilgan. Ushbu maqolada arab tilidagi eng e’tiborli va ilmiy jihatdan ahamiyatli bo‘lgan kitoblar haqida so‘z yuritamiz.
Diniy va fiqhiy manbalar
1.1.Tafsirlar. «Tafsir at-Tabariy» – Imom at-Tabariy tomonidan yozilgan va Qur’on oyatlarining chuqur tahlilini o‘z ichiga olgan eng qadimgi tafsir kitoblaridan biri.
«Al-Kashshof» – Zamaxshariy (1075–1144) tomonidan yozilgan bo‘lib, arab tilining balog‘at jihatlarini chuqur yoritadi.
«Tafsir al-Qurtubiy» – Qurtubiy (1214–1273) tomonidan yozilgan bo‘lib, fiqhiy tafsir sifatida mashhur.
1.2. Hadis va fiqh kitoblari. Hadis va fiqh ilmi islom huquqshunosligining asosiy qismini tashkil etadi. Eng mo‘tabar hadis to‘plamlari quyidagilar:
«Sahih al-Buxoriy» – Imom al-Buxoriy (810–870) tomonidan to‘plangan va eng ishonchli hadis kitobi hisoblanadi.
«Sahih Muslim» – Imom Muslim (821–875) tomonidan yozilgan va «Sahih al-Buxoriy» dan keyin eng nufuzli hadis kitobi sanaladi.
«Al-Mabsut» – Imom Saraxsiy (1020–1090) tomonidan yozilgan va hanafiy fiqhining muhim manbalaridan biri.
Til va adabiyot
2.1. Arab tilshunosligi bo‘yicha mo‘tabar kitoblar. Arab grammatikasi va lug‘atshunosligi bo‘yicha yozilgan eng mo‘tabar kitoblar quyidagilardir:
«Al-Kitob» – Sibavayh (765–796) tomonidan yozilgan bo‘lib, arab grammatikasining asosiy manbasi hisoblanadi.
«Lison al-Arab» – Ibn Manzur (1233–1311) tomonidan yozilgan yirik izohli lug‘at.
2.2. Adabiyot va she’riyat. Arab adabiyoti ham o‘zining qadimiy va boy merosiga ega:
«Al-Mu’allaqot» – Islomdan oldingi eng mashhur arab she’rlari jamlanmasi.
«Diwan al-Mutanabbiy» – Buyuk shoir Abu Tayyib al-Mutanabbiy (915–965) ijodidan namunalar.
- Falsafa va ilm-fan. «Ash-Shifo» – Ibn Sino (980–1037) tomonidan yozilgan va falsafa, mantiq, tabiatshunoslik kabi sohalarni qamrab olgan yirik asar.
«Al-Madina al-Fadila» – Al-Farobiy (872–950) tomonidan yozilgan va ideal davlat konsepsiyasini tahlil qiluvchi falsafiy asar.
«Al-Qonun fi at-Tibb» – Ibn Sino tomonidan yozilgan va dunyo tibbiyotida katta ahamiyatga ega bo‘lgan asar.
Arab tilidagi mo‘tabar kitoblar diniy, ilmiy va adabiy jihatdan katta ahamiyatga ega bo‘lib, ular asrlar davomida ilmiy meros sifatida yetib kelgan. Ushbu asarlar bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan va ilmiy izlanishlar uchun muhim manba bo‘lib qolmoqda.
Tursunpulatov Azizbek
Xoja buxoriy islom ta’lim muassasasi o’qituvchisi
