ВАЪДАГА ВАФО ҚИЛМАСЛИК!

26

Ваъда – инсонлар ўртасидаги ишонч ва ўзаро муносабатларни мустаҳкамловчи муҳим ахлоқий ва ижтимоий қадриятлардан бири. Бироқ, баъзан одамлар ҳар хил сабабларга кўра ўз ваъдаларини бажармайдилар. Бу ҳолат шахсий муносабатларда, иш жойида ва жамиятда турли муаммоларга олиб келиши мумкин. Ваъдага вафо қилмаслик ишончсизлик муҳитини яратиб, инсонлар ўртасидаги алоқаларни заифлаштиради.

Одамлар турли сабабларга кўра ваъдаларини бажара олмайдилар.

Булардан бири масъулиятсизликдир. Баъзи одамлар ваъда беришга енгил қараб, унинг натижалари ҳақида ўйламайдилар.

Шахсий манфаатни биринчи ўринга қўядилар. Кўп ҳолларда инсон ўз манфаатига мувофиқ келмаган ваъдаларни бажармасликка мойил бўлади.

Ваъда вақтида оқибатларни ўйлаб кўрмасликдир. Одамлар баъзан вазиятнинг жиддийлигини ҳисобга олмай, реал имкониятларини баҳоламасдан ваъда берадилар.

Ахлоқий муаммолар – Баъзи одамлар ваъда беришни жиддий бурч деб ҳисобламайдилар ва ўз сўзларига содиқ қолмайдилар.

Вазиятнинг ўзгариши – Айрим ҳолларда инсон ваъдасини бажаришни истаса-да, ташқи омиллар (иқтисодий, ижтимоий ёки соғлиқ билан боғлиқ муаммолар) сабабли уни бажара олмайди.

Ваъдани бузиш инсонга ва жамиятга салбий таъсир кўрсатади.

Биринчидан, ишонч йўқолади. Агар инсон доим ваъдасини бузса, атрофдагилар унга ишонмай қўядилар. Бу оилавий, дўстона ва иш муносабатларига салбий таъсир кўрсатади.

Иккинчиси, обруйнинг тушишидир. Ваъдасини бажармайдиган инсоннинг жамиятдаги нуфузи пасаяди, у ишончсиз шахс сифатида қаралади.

Учинчиси бу, муносабатларнинг бузилиши ҳисобланади. Бунда дўстлар, оила аъзолари ёки ҳамкорлар ўртасида келишмовчиликлар юзага келиб, алоқалар узилиши мумкин.

Келажакдаги имкониятларнинг чекланишига олиб келади. Иш жойида ваъдага вафо қилмаслик инсоннинг профессионал ривожланишига тўсқинлик қилади. Масалан, вақтда бажарилмаган лойиҳалар ёки келишилган шартларга амал қилинмаслиги ишончни йўқотади.

Жамиятдаги умумий ишонч муҳитининг заифлашишига сабаб бўлади. Агар жамиятда ваъдага вафо қилмаслик кенг тарқалса, инсонлар ўртасидаги ўзаро ишонч камаяди, бу эса ижтимоий муносабатларнинг пасайишига олиб келади.

Ваъдага содиқ қолиш ва жамиятда ишончли муҳит яратиш учун қуйидаги одатларни шакллантириш керак бўлади.

Ваъда беришдан аввал яхшилаб ўйлаш: Реал имкониятларингизни баҳолаб, бажара оладиган ваъдаларни бериш керак.

Масъулиятни ҳис қилиш: Ваъда ҳар доим жавобгарликни талаб қилади. Шунинг учун ўз сўзингизга амал қилишга ҳаракат қилиш керак.

Вазият ўзгарганда алоқага чиқиш: Агар объектив сабабларга кўра ваъдани бажариш имкони бўлмаса, бу ҳақда олдиндан хабар бериш ва муаммони ҳал қилиш йўлларини топиш лозим.

Кучли ахлоқий тамойилларга эга бўлиш: Ваъдага вафо қилиш ахлоқий бурч эканини англаб етиш муҳимдир.

Ўзингиздан намуна кўрсатиш: Агар сиз ваъдага содиқ бўлсангиз, атрофдагилар ҳам шу маданиятга риоя қилишга ҳаракат қиладилар.

Ваъдага вафо қилмаслик жамиятда ишончсизликни оширади, муносабатларни бузади ва инсоннинг шахсий ривожланишига тўсқинлик қилади. Шунинг учун ҳар бир инсон ўз сўзига содиқ бўлиб, ваъда беришдан аввал унинг натижалари ҳақида ўйлаб кўриши керак. Ваъдага вафо қилиш маданияти ривожланган жамиятда инсонлар ўртасидаги ишонч мустаҳкам бўлиб, ижтимоий барқарорлик таъминланади.

 

Нилуфар БЕРДИЕВА

Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси