ЎЛИМ ҲАҚИҚАТИ – ИНСОНИЙ ҲАЁТНИНГ МУҚАРРАР ҲАҚИҚАТИ

30

Ўлим ҳақиқати инсониятнинг энг қадимий ва чуқур тафаккурга сабаб бўлган воқейликлардан биридир. Қадимий динлар, фалсафа ва адабиётларда ўлим мавзуси катта аҳамиятга эга бўлган, чунки у ҳаётнинг бир қисми сифатида ҳар бир инсоннинг тақдирига киритилган. Ўлим инсон ҳаётининг қачондир тугашини англатиб, унинг моҳияти, мақсади ва яшаш сабабларини англаб етишга чақирувчи бир ҳақиқатдир.

Ўлим ҳақиқатининг табиийлиги шундаки, ўлим — табиат қонуни. Ҳар қандай тирик мавжудот, ўсимлик, ҳайвон ёки инсон вақти келиб ўз умрини тугатади. Бу табиий жараён тирик мавжудотлар ҳаётини давомийликка етаклайди, яъни ўлим орқали бошқа янги ҳаёт турлари пайдо бўлади. Бу табиатнинг чексиз айланиш жараёни бўлиб, ҳар қандай янгиликни яратиш учун ҳаммадан аввало ўлим керак.

Фалсафий нуқтаи назардан ўлим ҳақиқати – инсоннинг ҳаётга бўлган қарашларини шакллантиради. Француз фалсафачи Жан-Поль Сартр ўлимни инсон ҳаётининг моҳиятини тушунишга имкон берувчи нуқта деб билган. Унинг фикрича, инсон ўлим ҳақиқатини англаши орқали яшашдан чўчимаслик ва шу онни қадрлашга ўрганади. Яна бошқа фалсафий қарашларда ўлим ҳаётнинг мазмунини кўрсатиш учун хизмат қилади ва инсонни маънавий йўл топишга ундайди.

Диний қарашларда ўлим – турли динларда ўлимга нисбатан ўзига хос қарашлар мавжуд. Ислом динида ўлим инсоннинг бу дунёдаги ҳаёти тугаши ва абадий ҳаётга ўтиш сифатида тушунилади. Бунинг ортида эса инсоннинг дунёда қилган амаллари учун ҳисоб бериши турганлиги ҳақида ишонч мавжуд. Ҳинд фалсафасида эса ўлим ва қайта туғилиш руҳнинг яна бир имкониятга эга бўлиши сифатида талқин қилинади.

Инсониятнинг ўлимдан қўрқиши ва унга тайёргарлиги қандай бўлиши керак? Кўпчилик инсонлар ўлим ҳақида ўйлашни истамайдилар, чунки бу жараён инсоннинг номаълумликка қадам қўйиши билан боғлиқ. Бироқ ўлим ҳақиқатини англаш, аксинча, инсоннинг ҳаётини мазмунли қилишга ёрдам беради. Ўлимга тайёргарлик кўриш инсонга ҳар куни ва ҳар дақиқани қадрлашни, орзуларни амалга оширишга интилишни ўргатади. Тасаввуф йўналишида ҳам зоҳидлар ўлим ҳақиқатини англаш орқали руҳий равнақка эришишга ҳаракат қиладилар.

Замонавий илмий қарашларда ўлим ҳақиқати – замонавий илм-фан ўлимни ҳаётнинг тугаши сифатида ўрганишга киришган. Бугунги куннинг тиббиёти, биологияси ва психологияси ўлимнинг физик ва руҳий жараёнларини тадқиқ қилмоқда. Қисқа умр сирлари ва инсон умрини узайтириш устида кўплаб тадқиқотлар ўтказилмоқда. Бундай изланишлар ўлимнинг инсон учун табиий эканини яна бир бор тасдиқлайди.

Ўлим — инсон ҳаётидаги энг мураккаб ва чуқур ҳақиқатдир. У ҳаётга маъно бериб, ҳар бир инсонни шахсий ва маънавий тараққиётга ундайди. Шу ҳақиқатни англаш орқали ҳар бир инсон ўз ҳаётининг ҳақиқий қадрига етади, уни маърифатга етаклайди. Ҳар бир инсон учун ўлимни қабул қилиш ва унинг ҳикматларини тушуниш ҳаётнинг муҳим қисми ҳисобланади.

 

 

 

Нилуфар БЕРДИЕВА

Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси