Илм — жаҳолат кушандаси
9
Жаҳолат — билимаслик, онгсизлик ва тафаккур чекланганлигининг натижаси бўлиб, у жамиятни турғунликка олиб келади. Илм эса инсонни маънавий ва ақлий жиҳатдан камол топтириб, жаҳолат пардаларини йиртади. Шу боис «Илм — жаҳолат кушандаси» деган ғоя илмий ва ҳаётий ҳақиқат сифатида эътироф этилади.
Илм — бу атроф-муҳит, табиат ва жамият қонуниятларини билишга қаратилган тизимли фаолият бўлса, жаҳолат — билимнинг етишмаслиги ёки йўқлигидир. Фалсафий нуқтаи назардан қаралганда, жаҳолат инсонни ҳақиқатдан узоқлаштиради, илм эса уни ҳақиқатга яқинлаштиради. Илм тафаккурни ўстиради, таҳлил қилиш ва хулоса чиқариш қобилиятини шакллантиради.
Илмли инсон жамиятга фақат касбий маҳорати билан эмас, балки маънавий савияси билан ҳам фойда келтиради. Билимли фуқаролар қонунларга ҳурмат билан қарайди, жамият манфаатини шахсий манфаатдан устун қўяди. Бу эса умумий фаровонликка хизмат қилади.
Тарихий тажриба шуни исботлайдики, илм ривожланган жамиятларда иқтисодий барқарорлик, ҳуқуқий онг ва ижтимоий адолат юқори даражада бўлади. Масалан, илм-фанга эътибор кучли бўлган даврларда цивилизациялар гуллаб-яшнаган, жаҳолат авж олган замонларда эса таназзул юз берган. Бу ҳолат илмнинг жаҳолатга қарши энг кучли восита эканлигини кўрсатади.
Жаҳолат инсонни хурофот, асоссиз эътиқод ва ёлғон ғояларга ишонишга мойил қилади. Илм эса далилга таянишни, танқидий фикрлашни ўргатади. Илмли инсон воқеликни теран англайди, қарорларни онгли равишда қабул қилади ва жамиятда фаол позиция эгаллайди. Шу тариқа илм жаҳолат занжирларини узади.
Хулоса қилиб айтганда, илм — жаҳолатга қарши курашда энг самарали ва таъсирчан кучдир. У инсонни ҳам, жамиятни ҳам тараққиёт сари етаклайди. Илмсиз жамиятда инқироз муқаррар, илмли жамиятда эса равнақ барқарордир. Шу боис ҳар қандай тараққийпарвар жамият илм-маърифатни устувор қадрият сифатида ривожлантириши лозим.
Алимардон КАРОМАТОВ,
Хожа Бухорий ЎМИТМ Матбуот котиби
