АЛИХОНТЎРА СОҒУНИЙ – ИСЛОМ ИЛМЛАРИ ВА МАЪНАВИЯТИ ФИДОЙИСИ

17

Ўрта Осиё тарихида ислом илмлари ва маънавиятини юксалтиришга улкан ҳисса қўшган уламолар қаторида Алихонтўра Соғуний алоҳида ўрин тутади. Унинг ҳаёти, илмий фаолияти ва маърифий хизматлари ислом динига садоқат, халққа хизмат ва илмга муҳаббат билан тўлдирилган. Замонасининг қийин шароитида ҳам у илмни тарқатиш, исломий қадриятларни асраб қолиш ва келажак авлодга етказишда улкан ишларни амалга оширди.

Алихонтўра Соғуний 1880-йилда Соғуна қишлоғида (Қўқон атрофи, ҳозирги Фарғона водийси) туғилган. У мусулмон уламолари оиласида вояга етиб, ёшлигидан Қуръон ва шаръий илмларни ўрганишга киришган. У Қўқон, Бухоро ва Самарқанддаги машҳур мадрасаларда таҳсил олган.

Унинг илмга бўлган муҳаббати ва динини ҳимоя қилишдаги жасорати уни нафақат ўз халқи, балки бутун Туркистон мусулмонларининг эъзозли арбобига айлантирди.

Алихонтўра Соғуний ўз даврининг катта уламоларидан бири сифатида фиқҳ, ҳадис, ақийда, тасаввуф ва ахлоқ соҳаларида билимга эга бўлган. Унинг энг машҳур асарларидан бири “Таърихи Муҳаммадия” бўлиб, у Расулуллоҳ Муҳаммад (с.а.в.) ҳаётларини халқона ва таъсирчан услубда ёритади. Бу асар ислом ахлоқи, тарихий маълумотлар ва пайғамбаримиз суннатини халқ орасида кенг тарғиб қилишга хизмат қилган.

Алихонтўра Соғуний илмни халқ орасида тарқатишга катта аҳамият берган. У мадрасаларда дарс берган, суҳбатлар ўтказган ва ёш авлоднинг маънавий камолотига ҳисса қўшган. Унинг суҳбатлари халқнинг қалбида имон ва динига муҳаббат уйғотган.

Алихонтўра Соғуний фақатгина олим эмас, балки ўз давридаги сиёсий-ижтимоий зулмларга қарши сўз айтган жасур зот ҳам эди. Совет тузуми даврида исломий илм ва амалларга қарши босимлар кучайган бир пайтда, у ўз динидан чекинмади. У бир неча марта қатағонларга учраган, қамоққа тушган, лекин ўз эътиқодидан қайтмаган.

Алихонтўра Соғунийнинг илмий ва маънавий мероси бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган. Унинг асарлари, айниқса “Таърихи Муҳаммадия”, ҳозирги ёшлар учун ҳам ғоят ибратли манба бўлиб хизмат қилмоқда. У миллий ва диний қадриятларни уйғунлаштирган, халқ билан тил топа олган аллома эди.

Алихонтўра Соғуний – ўз умрини илм, ирфон ва ислом қадриятларини асрашга бағишлаган буюк мутафаккир, мураббий ва ватанпарвар зотдир. Унинг ҳаёти ва фаолияти мусулмон уммати учун намуна ва илҳом манбаи бўлиб қолади. Бу каби зотларнинг меросини ўрганиш ва ёш авлодга етказиш – маънавий бурчимиздир.

 

 Музаффар Қосимов,

“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси мудир ўринбосари