ТИЛ – АҚЛ БЕЗАГИ

15

 Тил инсонга ато этилган бебаҳо неъматдир. У орқали инсон ўз фикрларини баён қилади, билим ва тажрибаларини баҳолашади, бошқалар билан мулоқот қилади. Тил — ақлнинг безаги, чунки у инсон ақлининг, билим ва маънавий бойлигининг намоён бўлишида муҳим восита ҳисобланади. Буюк зотлардан бири шундай деган:

«Инсоннинг кимлигини билишни истасанг, унинг сўзларига қулоқ сол.»

Тилдан қандай фойдаланиш инсоннинг билим савияси ва одобига боғлиқ. Келинг, бу ҳақда ҳикоялар орқали батафсил тушунишга ҳаракат қиламиз.

Қадимда бир олим бўлган экан. Унинг ҳикмати ва билимлари бутун юртга машҳур бўлган экан. Бир куни шогирдларидан бири унга савол берибди:

— Устоз, одамлар нима учун сизнинг сўзларингизга жуда катта эътибор қаратмоқда?

Олим кулган ҳолда жавоб берибди:

— Чунки мен ҳар бир сўзимни айтишдан олдин унинг охирини ўйлайман. Тил ақлга боғлиқ бўлмаса, одамларнинг қалбини қаттиқ синади. Инсоннинг шарафи унинг тўғри ва одобли гапиришидадир.

Шогирд бу жавобдан катта сабоқ олибди: тил — ақлнинг кўзгуси экан ва ҳар бир сўз фикрлашдан сўнг айтилиши лозим экан.

Яна бир ҳикояда бир деҳқон ҳақида сўз боради. У доим қўшниларига қаттиқ сўзлар айтиб, уларнинг кўнглига озор бериб юрарди. Бир куни қишлоқ оқсоқоли унга:

— Эй деҳқон, сўзингнинг оғирлигини англамайсан. Эртага бир сўз айтмасдан экинларингга бориб кел, — деб маслаҳат берибди.

Деҳқон унинг маслаҳатини бажарибди. Қишлоқдаги тинчлик ва осойишталикни кўриб, у ҳайрон қолибди. Оқсоқолга қайтиб келиб:

— Ҳақиқатдан, оғиздан чиққан ҳар бир сўз қалбларга таъсир қилади экан, — дебди.

Бу воқеа деҳқонга тилнинг қандай қилиб инсон ҳаётини яхшилаш ёки бузишини кўрсатибди.

Бошқа бир ҳикояда бир қирол доим ортидан гап сотадиган маслаҳатчиси борлигидан хабардор бўлибди. Бир куни қирол уни чақириб:

— Нега менинг ҳақимда ёмон гаплар таратасан? — деб сўрабди.

Маслаҳатчи жавоб берибди:

— Мен фақат бир нечта сўз айтганман, улар қанчалик таъсир қилганини билмаганман.

Қирол жавоб берибди:

— Оғиздан чиққан сўз қайтиб келмас, лекин унинг изи қолади. Шунинг учун одамлар тили билан ёмонлик қилмасдан, ақл билан иш тутишлари лозим.

Маслаҳатчи бу гапларни эшитиб, ўз хатосини тушунибди ва сўзларидан олдин ўйлашни ўрганибди.

Қисқа ва мазмуни теран маънони англатадиган бу содда ҳикояларда ҳар бир инсон тилини тийиши ва ақл билан гапиришни ўрганиши лозим эканлигини кўришимиз мумкин. Тилни тўғри ишлатиш инсонни юксак даражага кўтаради, нотўғри ишлатиш эса уни обрўсиз қилади. Шунинг учун инсон ўз сўзлари учун масъул эканлигини унутмаслиги керак. Тил — ақлнинг безаги, уни пок сақлаш ва фақат хайрли ишларга йўналтириш энг асосий вазифамиздир.


Нилуфар БЕРДИЕВА

Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси