КОНСТИТУЦИЯ – БОШ ҚОМУСИМИЗ!
31

Конституция ҳар бир давлатнинг асосий қонуни бўлиб, у давлат ва жамиятнинг ҳуқуқий асосларини белгилайди. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ҳам мамлакатимиз мустақиллиги, демократик қадриятлари ва ҳуқуқий тизимининг асосий пойдеворидир.
1992 йил 8 декабрда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Конституцияси халқимиз иродасини, орзу-умидларини ва миллий манфаатларини ифода этади. Унда давлат тузилиши, фуқароларнинг ҳуқуқ ва бурчлари, иқтисодиёт, таълим, маданият ва бошқа соҳаларга оид муҳим нормалар ўз аксини топган.
Конституциянинг асосий вазифалари қуйидагилардир:
- Давлат тузилиши асосларини белгилаш – Конституция давлатнинг шакли, бошқарув тизими ва ҳудудий тузилиши каби асосий масалаларни аниқлайди.
- Фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини кафолатлаш – Унда инсоннинг ҳаёти, эркинлиги, дахлсизлиги ва бошқа табиий ҳуқуқлари ҳимоя қилинган.
- Иқтисодий ва ижтимоий муносабатларни тартибга солиш – Конституцияда мулкчилик шакллари, тадбиркорлик эркинлиги ва ижтимоий таъминот масалалари белгиланган.
- Ҳокимият органлари фаолиятини тартибга солиш – Конституция давлат ҳокимиятининг барча тармоқлари — қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятининг ваколатларини белгилайди.
2023 йилнинг 30 апрелида референдум орқали қабул қилинган янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қатор муҳим ўзгариш ва янгиликларни ўз ичига олди. Ушбу таҳрир мамлакатнинг сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий соҳаларида демократик ўзгаришларни мустаҳкамлашга қаратилган.
Асосий ўзгаришлар қуйидагиларни ташкил этади:
- Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари – инсон шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилиш янада мустаҳкамланган.
Барча фуқароларнинг тенглигига ва уларнинг ҳуқуқларига алоҳида эътибор қаратилган.
- Ҳокимиятлар ўртасидаги муносабатлар – Давлат ҳокимияти қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятига ажратилиши янада аниқ тартибга солинди.
Маҳаллий ҳокимиятлар тузилишида ўзгаришлар киритилди. Масалан, вилоят ва туман ҳокимлари эндиликда халқ депутатлари кенгашлари раислиги лавозимини бир вақтнинг ўзида эгаллай олмайди (ушбу норма босқичма-босқич жорий этилади).
- Халқ ҳокимиятчилиги – Конституция халқ давлат ҳокимиятининг ягона манбаи эканлигини таъкидлайди. Халқ томонидан сайланган Олий Мажлис ва Президент давлат номидан иш олиб бориш ҳуқуқига эга.
- Ижтимоий ҳаёт ва мафкуралар хилма-хиллиги – Давлат мафкураси сифатида ҳеч қандай мафкуранинг ўрнатилишига йўл қўйилмайди, сиёсий ва фикрий хилма-хиллик қўллаб-қувватланади.
- Экологик ва келажак авлодлар ҳақлари – табиий ресурсларни сақлаш ва атроф-муҳит муҳофазасига алоҳида эътибор берилди, бу келажак авлодлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган.
Янги таҳрирдаги Конституция 2023 йилнинг 1 майидан бошлаб кучга кирди ва бу ўзгаришлар мамлакатнинг демократлашув йўлидаги муҳим қадамидир.
Ўзбекистон Конституциясида инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари олий қадрият сифатида белгиланган. Жамиятимизда ҳар бир шахснинг ҳуқуқий ҳимояси кафолатланган, фуқароларнинг ижтимоий фаоллиги ва давлат бошқарувида иштирок этиши таъминланади. Конституциянинг барча моддалари халқ манфаатларига хизмат қилишга йўналтирилган.
Ҳар йили 8 декабрь куни мамлакатимизда Конституция куни нишонланади. Бу кун халқимиз учун қонун устуворлиги ва ҳуқуқий маданиятни янада юксалтириш, ёш авлодга конституциявий қадриятларни сингдиришда муҳим аҳамиятга эга.
Айтиш лозимки, Конституция — давлат ва жамиятнинг ҳуқуқий кафолати, эркин ва фаровон ҳаётнинг асосидир. Унинг қоидаларига риоя қилиш, уни янада такомиллаштириш ва унга асосланган ҳолда ҳаракат қилиш барчамизнинг бурчимиздир. Шунинг учун ҳам Конституцияни чуқур ўрганиш ва унинг мазмун-моҳиятини англаш ҳар бир фуқаро учун муҳим аҳамият касб этади.
Нилуфар БЕРДИЕВА
Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси
