ОДАМЛАР ЎРТАСИДА ИШОНЧНИ ЕМИРУВЧИ КАСАЛЛИК
18

Бакир ибн Мунир айтади: Муҳаммад ибн Исмоил Бухорийнинг бундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳдан унга рўбарў келганимда, мени бирон кимсани ғийбат қилганим учун ҳисоб-китоб қилма» деган умидим бор. Имом Бухорий Раббиларига йўлиққанларида ҳадис ривоят қилган кишилардан бирортаси ҳақида ёмон сўз айтиб қўйган бўлишидан қўрқиб йиғладилар. Ҳолбуки, бу ишда Ислом ва ҳадисларни ислоҳ қилиш бор эди. Табиийки ҳадис илми билан машғул кишилар бир-бирлари билан ровийларнинг ҳолати, ҳадисларга бирор шикаст етганми ёки адолатлими, дея ўшани аниқлаш учун Аллоҳ йўлида гаплашиб олишган. Булар орасида ҳам энг одоблиси Имом Бухорий бўлганлар. Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Абдурраҳмон ибн Язид ибн Муовия Абдулмалик ибн Марвонни энг яқин дўсти эди. Абдулмалик ибн Марвон вафот этган чоғида унинг қабрини одамлар тайёр қилишди. Қабр тепасида туриб: «Сен подшоҳ Абдулмалик менга ваъда қилардинг, сенинг ваъдаларингдан умидланиб юрардим. Баъзан қўрқинчли сўзларингдан чўчирдим. Ана энди сен шундай ҳолатга тушдингки, қўл остингдаги ҳисобсиз мулкларингдан фақат икки кийиминг ва энига икки зиро узунлиги тўрт зиро жойдан бошқа ҳеч нарсанг йўқ”, дея аҳлига қарайди ва ибодатга қаттиқ бел боғлади. Худди у яроқсиз эски мешга ўхшаб қолди. Баъзи яқинлари унинг олдига кириб, ўзига зарар етказаётганлигида уни койиди ҳам. Уни айтар эди: «Сендан бир нарса ҳақида сўрасам, айтганимни тасдиқлайсанми» деди. Шунда у «ҳа» деди. «Қани менга айтчи, ухлаб ётган ҳолатингда ўлишга розимисан» деди у. «Йўқ” деди. «Сен ҳеч бу дунёдан бошқа дунёга кўчишни қасд қилиб кўрганмисан деди. «Бу ҳақда ўйлаб ҳам кўрмабман” деди у: “Сен шу турган ҳолатингда сенга ўлим келиб қолишидан хотиржам деди. «Йўқ, омонда эмасман” деди. Сўнгра у: «Ақилли кишининг ҳолати шу бўлса” дея намозга киришди.[1]
Ғийбат – кимнидир йўқлигида у ёқтирмайдиган, унинг обрўсини тўкадиган ёмон сўзлар айтишдир. Ислом таълимотида ғийбатни «ўлик биродарнинг гўштини ейиш»га қиёслашади, чунки у ҳам мўмин биродарни ёмонлаб, обрўсига путур етказишдир. Ғийбат қилинаётган гаплар рост бўлса ҳам, ғийбат ҳисобланади, чунки унинг ёмон томонларини бошқаларга фош қилиш одамнинг қадрини туширади.
Гап сўз – ёлғон ёки ҳақиқатга мос келмайдиган маълумотларни тарқатиш, уларни бошқаларга етказиш. Бу турли хил мақсадларда бўлиши мумкин, масалан, кимнидир ўз манфаатларига мос келмаган ҳолатларга тушириш ёки бошқаларнинг ишончига путур етказиш. Гап сўз тарқатиш кўпинча янглиш фикрлар ва тушунмовчиликларни келтириб чиқаради, шу сабабли у салбий оқибатларга олиб келиши мумкин.
Иғво – атрофдагилар ўртасида низо ёки келишмовчилик яратиш мақсадида ёлғон ёки нотўғри маълумотларни қасддан тарқатишдир. Иғво тарқатиш бу одамлар ўртасидаги ишонч ва дўстона муносабатларни бузишга олиб келади. Исломда иғво қилиш қаттиқ қораланади, чунки у жамиятда зарарли тарқалишга ва одамлар ўртасида ўзаро душманлик ва адоват пайдо қилишга сабаб бўлади.
Бу учала ҳолат ҳам мусулмончиликда қораланади ва жамиятдаги муносибатларга салбий таъсир қилади. Яхши жамият қуриш учун ушбу салбий одатлардан узоқ туриш, бошқалар ҳақида яхши гумонда бўлиш, тўғри ва адолатли гапириш тавсия қилинади.
Нилуфар БЕРДИЕВА
Хожа Бухорий ислом таълим муассасаси
[1] «Сарвари коинот алайҳиссаломва солиҳ умматларнинг кўз ёши» китобидан.
