Исроф сўзи араб тилидан олинган бўлиб, у “ортиқча сарф-харажат қилиш” ёки “бефойда харажат” маъносини англатади. Исроф, одатда, зарур бўлмаган ёки беҳуда нарсаларга кўп маблағ ёки ресурсларни сарфлашни ифодалайди. Исроф қилиш нафақат молиявий жиҳатдан, балки вақт, энергия ва бошқа ресурслар нуқтаи назаридан ҳам салбий таъсир кўрсатади. Қуръонда ва ҳадисларда исроф қилмасликка, иқтисод қилиш ва эҳтиёткорлик билан яшашга чақирилади.

“Исроф “юқорида таъкидлаб ўтганимиздек ортиқча сарф-харажат қилиш, инсон ҳаётида муҳим масалалардан биридир. Бу ҳақда Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺ томонидан айтилган ҳадислар инсонларни оқилона яшашга ва ресурслардан тўғри фойдаланишга ундайди.

Ушбу ҳадислардан бирни келтирсак :

عن أبي هريرة رضي الله عنه قال

قال النبي محمد صلى الله عليه وسلم: «كلوا واشربوا ولا تسرفوا، إن الله لا يحب المسرفين.

(رواه ابن ماجه)

Абу Ҳурайра (р.а.)дан ривоят қилинади: “Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺ шундай деди: “Еяверинг ва ичаверинг, лекин исроф қилманг. Албатта, Аллоҳ исроф қилувчиларни севмайди.” (Ибн Можа ривояти).

Бу ҳадисда Пайғамбаримиз ﷺ бизга овқатланиш ва ичиш жараёнида исроф қилмасликни буюради, чунки Аллоҳ исроф қилувчиларни севмайди.

Ушбу ҳадисдан келиб чиқиб, исрофнинг салбий таъсирларини тушунишимиз мумкин. Исроф қилиш нафақат молиявий зарар, балки атроф-муҳитга ҳам салбий таъсир кўрсатади. Ҳар бир инсон ўз ресурсларини оқилона ва мақсадли равишда ишлатиши зарур.

Шунингдек, ҳадис бизга ҳашаматли ҳаёт тарзи ва ижтимоий адолатни таъминлаш учун ўзимизни эҳтиёт қилишни ўргатади. Ўзимизни ва атрофдагиларни ҳурмат қилиш, харажатларимизда мувозанатни сақлаш, бу ҳаётимизнинг ажралмас қисми бўлиши керак.

Аллоҳ таоло Қуръони Каримда “Ароф сураси 31-ояти”да марҳамат қилади:

«وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا»

“Еяверинг ва ичаверинг, лекин исроф қилманг.”

Ушбу оят, инсонларга овқатланиш ва ичиш жараёнида эҳтиёткорлик билан ёндашишни, исроф қилишдан сақланишни буюради. Исроф қилиш, нафақат моддий жиҳатдан зарар келтиради, балки диний жиҳатдан ҳам қораланган.

Ушбу оятнинг Тафсирида шулар таъкидланади:

Озиқ-овқатни қадрлаш: Озиқ-овқатни исроф қилмаслик, унинг қадриятини англашни кўрсатади.

Мувозанат: Ҳаётда мувозанатни сақлаш, ресурсларни оқилона сарфлаш ва ўз еҳтиёжларини қондиришда меъёрни сақлаш зарурлиги.

Ижтимоий адолат: Исроф қилиш, бошқа инсонларнинг эҳтиёжларини эътиборсиз қолдиришга олиб келиши мумкин, шунинг учун ҳар бир киши ўз ресурсларини тўғри бошқариши муҳимдир.

Ушбу оят ҳам мусулмонларни эҳтиёткорликка ва ресурсларни оқилона ишлатишга чақиради.

Натижада, ушбу оят ва ҳадисда исрофни олдини олиш ва ресурслардан оқилона фойдаланиш ҳақидаги муҳим қоидаларни ўз ичига олади. Ҳар бир мусулмон бу масалаларни ёдда тутиши ва ҳаётида амалиётга татбиқ этиши лозим.

 

Оқилжон АБДУЛЛАЕВ

Хожа Бухорий ислом таълим муассасас ўқитувчиси