BAYROQ — SHARAF VA MAS’ULIYAT RAMZI

12

Bayroq — shunchaki ranglar uyg‘unligidan tashkil topgan mato emas. U xalqning tarixiy xotirasi, milliy o‘zligi, mustaqilligi va kelajakka bo‘lgan ishonchini mujassam etgan muhim davlat ramzidir. Uning hilpirashi ortida butun bir xalqning tarixi, ajdodlar merosi, bugungi bunyodkorlik salohiyati va ertangi kunga qaratilgan intilishlari namoyon bo‘ladi.

1991-yil 18-noyabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Davlat bayrog‘ining qabul qilinishi mamlakatimiz davlatchiligi tarixidagi muhim voqealardan biri bo‘ldi. Mustaqillikning dastlabki davrida qabul qilingan ushbu ramz xalqimizning ozodlik, tinchlik va taraqqiyot yo‘lidagi qat’iy qarashlarini ifodaladi. Bugun yurtimiz bayrog‘i xalqaro maydonlarda, nufuzli anjumanlarda, ilmiy yutuqlarda,  sport musobaqalarida va turli davlatlar bilan munosabatlarda O‘zbekistonning o‘ziga xos timsoli sifatida namoyon bo‘lmoqda. Insoniyat tarixida bayroq tushunchasi juda qadimdan shakllangan. Turli xalqlar o‘z jamoalarini, qo‘shinlarini va davlatlarini boshqa jamoalardan farqlash, birlik va mansublikni ifodalash maqsadida maxsus belgilar hamda tug‘lardan foydalanganlar. Vaqt o‘tishi bilan ular davlat mustaqilligi va milliy o‘zlikni ifodalovchi ramzlarga aylangan.

Islom tarixida ham bayroq alohida o‘rin tutadi. Rasululloh Muhammad sollallohu alayhi vasallam davriga oid hadis manbalarida الرَّايَةُ va اللِّوَاءُ nomlari bilan atalgan bayroqlar haqida ma’lumotlar uchraydi. Bu esa bayroqning tarixiy va ijtimoiy hayotdagi ahamiyati islomning ilk davrlaridayoq mavjud bo‘lganini ko‘rsatadi.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi:

كَانَتْ رَايَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَوْدَاءَ، وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضَ.

«Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bayroqlari qora, tug’lari esa oq edi».

Ushbu rivoyat o‘sha davrda qora va oq rangli bayroqlardan foydalanilganini ko‘rsatadi. Hadisda ikki xil atamaning alohida keltirilishi ham e’tiborga molik. Ayrim hadis sharhlarida raaya qo‘shin bayrog‘i, liwaa esa qo‘mondonlik tug‘i sifatida izohlanadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam haqidagi rivoyatlarda har ikkala atamaning alohida qo‘llanilishi ham ularning tarixiy ahamiyatini ko‘rsatadi.

Demak, bayroq faqat tashqi belgi emas, balki muayyan jamoa va qo‘shinning o‘zligini ifodalovchi ramz sifatida ham xizmat qilgan.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam davridagi bayroqlarning tashqi ko‘rinishi haqida sahobalardan bir necha rivoyatlar yetib kelgan. Xususan, Baro ibn Ozib roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda quyidagicha bayon etiladi:

كَانَتْ سَوْدَاءَ مُرَبَّعَةً مِنْ نَمِرَةٍ.

«U qora rangli, to‘rtburchak shaklda, namira matosidan edi».

Bu rivoyat bayroqning rangi bilan bir qatorda uning shakli va matosi haqida ham tarixiy ma’lumot beradi. Shuningdek, Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Makkaga kirgan kunlarida oq liwoga ega bo‘lganlari zikr etiladi.

أَنَّهُ كَانَ لِوَاؤُهُ يَوْمَ دَخَلَ مَكَّةَ أَبْيَضَ.

«U zot Makkaga kirgan kunlarida liwolari oq edi».

Bu ma’lumotlar islom tarixida bayroqlarning rang va shakli jihatidan turlicha bo‘lganini ko‘rsatadi. Muhimi, ushbu rivoyatlarni tarixiy manbalar asosida o‘rganish va ularda mavjud bo‘lmagan belgilarni ularga nisbat bermaslikdir.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam davridagi bayroqlar tarixida Xaybar voqeasi alohida o‘rin tutadi. Sahl ibn Sa’d as-So’idiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Xaybar kuni shunday deganlar:

«لَأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلًا، يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ، يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ».

«Ertaga bu bayroqni Alloh uning qo‘li bilan g‘alaba ato etadigan, Alloh va Uning Rasulini sevadigan, Alloh va Uning Rasuli ham uni sevadigan kishiga beraman».

Ertasi kuni sahobalar bayroq kimga topshirilishini intizorlik bilan kutdilar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhuni chaqirtirib, bayroqni unga topshirdilar. O‘sha paytda Ali roziyallohu anhuning ko‘zlari og‘riyotgan edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam u zotning ko‘zlariga duo qilganlaridan so‘ng, Ali roziyallohu anhu tuzalib ketdilar.

Mazkur hadisda bayroqning ishonch va mas’uliyat bilan bog‘liq jihati namoyon bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bayroqni Ali roziyallohu anhuga topshirish orqali unga muhim vazifani ishonib topshirganlar. Bu voqea bayroqning tarixiy mazmunini yanada boyitadi. Chunki bayroqni ko‘tarish yoki unga ega bo‘lish shunchaki tashqi sharaf emas, balki muayyan vazifa va javobgarlikni ham anglatgan.

O‘zbekiston Respublikasining Davlat bayrog‘i o‘ziga xos ranglari va ramzlari bilan mamlakatimizning tarixiy-madaniy qiyofasini aks ettiradi. Undagi moviy, oq va yashil ranglar, qizil chiziqlar, yarim oy va o‘n ikki yulduz o‘ziga xos ramziy ma’nolarga ega.

Davlat bayrog‘ining huquqiy maqomi 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan «O‘zbekiston Respublikasining Davlat bayrog‘i to‘g‘risida»gi Qonun bilan mustahkamlangan. Ushbu qonun bayroqdan foydalanish tartibi, uning davlat va jamiyat hayotidagi o‘rnini belgilab beradi. Bugungi kunda bayrog‘imiz xalqaro sport maydonlarida, ilmiy anjumanlarda, diplomatik uchrashuvlarda va turli nufuzli tadbirlarda yurtimiz nomini namoyon etmoqda. Har bir xalqaro muvaffaqiyatda bayrog‘imizning baland ko‘tarilishi mustaqil davlatimizning dunyo hamjamiyatidagi o‘rnini yana bir bor aks ettiradi.

Bayroq — o‘tmish bilan bugunni, tarix bilan kelajakni bog‘lab turuvchi ramz. U xalqning mustaqilligi, birligi va milliy g‘ururini ifodalaydi. Islom tarixidagi raaya va liwaa haqidagi rivoyatlar esa bayroq tushunchasining qadimiy tarixiy asosga ega ekanini ko‘rsatadi.

O‘zbekiston Respublikasining Davlat bayrog‘i bugun mustaqilligimizning, xalqimizning tinchlik va taraqqiyot yo‘lidagi intilishlarining yorqin timsoli bo‘lib xizmat qilmoqda.

Bayroqning qadri uning matosida emas, balki u ifoda etayotgan xalqning tarixi, sha’ni, mustaqilligi va kelajagidadir. Uni e’zozlash esa har birimizning fuqarolik burchimizdir.

 

“Xoja Buxoriy” o‘rta maxsus islom bilim yurti

4-kurs talabasi Madaminov Muhammadsharif