ISLOMIY TA’LIMOTDA ILMNING O‘RNI VA UNING AHAMIYATI

422

Islom dini bilim olishni insonning asosiy burchlaridan biri sifatida belgilagan. Qur’on va hadislar ilmning ahamiyatini doimo ta’kidlab kelgan, va bu ko‘rsatmalar musulmonlar orasida ilmni o‘rganish va targ‘ib qilishni keng tarqalishiga sabab bo‘lgan. Islomiy ta’limotda ilm nafaqat diniy bilimlar, balki dunyoviy bilimlarni ham o‘z ichiga oladi. Ilm insonni Allohga yaqinlashtiradigan va uning hayotini mazmunli qiladigan vosita sifatida qabul qilingan.

Qur’onda ilmning o‘rni.

Qur’onda ilmning ahamiyatiga bir necha joyda urg‘u berilgan. Qur’onning eng birinchi nozil bo‘lgan oyati «O’qi!» (Al-Alaq, 96:1) buyrug‘i bilan boshlanadi. Bu oyat ilmga, o‘rganishga va o‘qishga chaqiradi. Ushbu oyat musulmonlar uchun ilm olishning asosiy buyrug‘i sifatida qabul qilingan. Alloh taolo Qur’onda ilmni ko‘pincha iymon va tavhid bilan birga keltiradi, bu esa ilmning ruhiy va axloqiy jihatlar bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi.

Shuningdek, Qur’onda ilmga ega bo‘lganlar bilan ilmga ega bo‘lmaganlar orasidagi farq ta’kidlangan: «Ayting: biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo’lurmi?» (Az-Zumar, 39:9). Bu oyat ilmning qadrini ko‘rsatadi va ilm egalarining hurmatli maqomini belgilaydi.

Hadislarda ilmning o‘rni

Hadislarda ham ilm olishning ahamiyati alohida e’tirof etilgan. Payg‘ambar Muhammad (s.a.v)  hadisu sharifida shunday deganlar: «Ilm talab qilish har bir musulmon erkak va ayol uchun farzdir.» Bu hadis har bir musulmon uchun ilm olish burch ekanligini aniq belgilaydi, bu ilm diniy va dunyoviy sohalarni ham qamrab oladi. Ilm odamlarni nafaqat dunyoda muvaffaqiyatli qilish, balki ularni oxiratga ham tayyorlashga yordam beradi.

Boshqa bir hadisda: «Kim ilm izlash uchun yo‘lga chiqsa, Alloh uning uchgun jannat yo‘liga yo‘l ochadi.» Bu hadis ilmning faqatgina dunyodagi emas, balki oxiratdagi mukofotini ham ta’kidlaydi.

Islom tarixida ilmning rivoji

Islom dini ilmni keng targ‘ib qilganligi sababli, musulmon olimlari o‘rta asrlarda ko‘plab fanlarga ulkan hissa qo‘shgan. Ilm-fan, tibbiyot, matematika, astronomiya, va falsafa sohalarida musulmon olimlarining ulkan kashfiyotlari mavjud. Ibn Sino (Avitsenna), Al-Xorazmiy, Al-Farobiy kabi olimlar nafaqat islomiy dunyo, balki butun dunyo ilmiga hissa qo‘shganlar.

Islomiy madaniyatda madrasa tizimi ilmni keng yoyishda va ulamolarni tayyorlashda katta rol o‘ynagan. Madrasalar nafaqat diniy ilmlarni, balki dunyoviy fanlarni ham o‘rgatgan. Bu bilan musulmonlar nafaqat dinni to‘g‘ri tushungan, balki jamiyatning turli sohalarida ham faol ishtirok etganlar.

Ilmning zamonaviy ahamiyati

Bugungi kunda ham Islom ilm olishni davom ettirishga chaqiradi. Zamonaviy dunyoda ilm-fan va texnologiya tez sur’atlar bilan rivojlanmoqda, bu esa musulmonlar uchun yangi imkoniyatlar va mas’uliyatlarni keltirib chiqarmoqda. Ilm faqat diniy bilimlarni qamrab olmasligi, balki texnika, tibbiyot, iqtisodiyot, ijtimoiyot kabi sohalarda ham o‘rganish zarurligini anglatadi. Islom musulmonlarni ilm orqali jamiyatga foyda keltirishga va insoniyat uchun yaxshilik qilishga chaqiradi.

 

Ilmning ruhiy va axloqiy ahamiyati

Ilm Islomda nafaqat amaliy jihatdan, balki ruhiy va axloqiy jihatdan ham katta ahamiyatga ega. Bilim olish orqali inson o‘zini va Allohni yaxshiroq anglaydi. Qur’onda ko‘pincha ilm bilan iymon birgalikda tilga olinadi. Bu ilm orqali inson iymonini mustahkamlashi va o‘z amallarini yanada isloh qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Ilm axloqiy jihatdan ham insonni yuksak maqomlarga olib chiqadi. Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.) ilm egalarini jamiyatning eng hurmatli kishilari sifatida ta’riflagan. Chunki ilm insonni to‘g‘ri yo‘ldan yurishga, adolatli va insofli bo‘lishga undaydi.

Xulosa

Islomiy ta’limotda ilm o‘rganish insonga nafaqat dunyoviy, balki oxiratda ham muvaffaqiyat keltiradigan eng yuksak qadriyat sifatida qabul qilinadi. Qur’on va hadislar ilm olishning zaruriyatini ta’kidlab, musulmonlarni doim ilm izlashga va uni hayotga tatbiq etishga da’vat qiladi. Ilm orqali musulmonlar nafaqat o‘zlarining, balki jamiyatning ham rivojiga hissa qo‘shadilar.

Azizbek TURSUNPULATOV

Xoja Buxoriy islom talim muassasasi o’qtuvchisi