Maqolalar
595

Tinchlik va inson so‘zi havo bilan suvdek egizak tushunchalardir. Chunki inson hamisha tinchlikka tashna bo‘lib, xar kuni tinchlikni sog‘inib yashaydi, mudom tinchlik osmonidan nafas olishga intiladi.
Tinchlik - farovonlikning muhim omili. Osoyishta yurtda yuksalish bo‘ladi, farovon eldan xotirjamlik ketmaydi. Istiqlol sharofati, davlatimiz raxbarining oqilona siyosati samarasida saodatli, fayzli kunlarga musharraf bo‘lmoqdamiz.
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) ham taraqqiyot tinchlik va osoyishtalik ortidan kelishligini o‘zining muborak so‘zlarida bayon qilib bergan edilar.
Tinchlik va osayishtalik esa insonlarning ilmli, ma’rifatli va komil insonligi ortidan kelishligi hammamizga ayon.
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) ham saodat asrida insonlarni o‘zining da’vatlari va suhbatlari orqali va shu suhbatlarga avvalo o‘zining qilgan amallari orqali insonlari komil inson qilib tarbiyalaganlar. Chunki har qanday zamonda ham tinchlik faqat taraqqiyotga va farovonlikga olib kelgan. Shunday ekanligini o‘n to‘rt asr oldin Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) vidolashuv xutbasida sizu bizga ta’kidlaganlar. Bu vidolashuv xutbasi hijratning o‘ninchi yili zulhijja oyining beshinchi kuni bo‘lib bu xutbani o‘qiyotganda Rasululloh (s.a.v) bilan 90 000 ( to‘qson ming ) kishi bo‘lganligi zikr qilingan. Xutbada Rasululloh (s.a.v) shunday dedilar: Ey insonlar mendan yaxshilab eshitinglar, men sizlarga dinlaringizni mohiyatini bayon qilib beraman chunki men mana shu yildan keyin mana shu turgan joyimda sizlar bilan yana uchrasha olmasligim mumkin. Makka shahrida, Haj mavsumida, Arofotda turgan vaqtda sizlarning mollaringizni tortib olish va qonlaringizni to‘kish qanday harom bo‘lgan bo‘lsa toki dunyodan o‘tib Robbilaringiz huzuriga borgunlaringizga qadar haromdir. Demak, bir insonni molini olish va qonini to‘kish oson ish emasligiga o‘ta kuchli dalildir, buni o‘zini musulmonnman degan har qanday kishi eshitib olsinlar. Ey insonlar! mo‘’minlar aka-uka hisoblanadi, ya’ni bir ota va bir onani farzandi hisoblanadilar. Biron bir kishiga akasini yoki ukasini moli halol bo‘lmaydi magar qalbidan rozi bo‘lib bersagina halol bo‘ladi ogoh bo‘linglar! Yetkazdimmi? Ey Allohim o‘zing guvoh bo‘lgin. Men dunyodan o‘tkanimdan so‘ng ba’zilaringiz ba’zilaringni urib o‘ldiradigan darajadagi gunoh ishlarni qiladigan gunohi kabiralarni qiladigan kimsalarga o‘xshab qolmanglar. Men o‘zimdan keyin sizlarga Allohning kalomini qoldirdim. Kimki uni mahkam ushlasa hargiz adashmaydi. Yetkazdimmi? Ey Allohim o‘zing guvoh bo‘lgin. Ey insonlar! Robbilaring ham va otalaring ham bittadur hammalaringiz Odam (a.s)ning farzandlari hisoblanasizlar. Odam esa tuproqdan yaratilgan, Allohning huzurida hurmatga loyiqroqlaringiz Xudodan qo‘rqadiganlaringizdir. Arab millatidagi kishiga ajam kishilari ustidan ortiqlik yoki ustunlik yo‘q. Magar taqvo bilan ustun bo‘lishlik bor xalos. Yetkazdimmi? Ey Alloh o‘zing guvoh bo‘lgin. Bu so‘zlarimni mana shu majlisda qatnashganlar qatnashmaganlarga yetkazsinlar. Bundan ma’lum bo‘ldiki, Payg‘ambarimiz Muhammad ( s.a.v) umrlarini oxirida dinning asosiy maqsadini va mag‘zini bayon qilib ketgan ekanlar. Bizlar ham ummatlikni da’vo qilayotgan har qanday kishilar bunga amal qilishligimiz lozim. Ijtimoiy tarmoqlardagi ba’zi bir “ustozlar” bunga amal qilsalar ehtimol yaxshi bo‘larmidi, ummat o‘zga yurtlarda, o‘zining aka-ukalarining qonini to‘kib o‘zini gunohkor qilib yurmasdimi?
Bundan har kim o‘zi xulosa qilsa maqsadga muvofiq ish bo‘lardi. Alloh barchamizni o‘zining haqiqiy hidoyatiga chorlab, haqiqiy ummat bo‘lib ahli jannat bo‘lishlikni nasib aylasin.

A. Bozorov,
“Xoja Buxoriy” o‘rta maxsus Islom
bilim yurtining tafsir fani o‘qituvchisi

Muallif: Админ
Sana: 07.10.2020
40
594

Azal-azaldan dunyo ahillari bizni o‘zbek xonadonlarimizda keksalarga, ota-onalarga hurmat, eru-xotin, qaynona-kelin munosabatlari, qarindoshlar, qo‘ni-qo‘shniga yaxshilik, urf-odat ananalarimizga havas bilan qarab kelishgan. Bularning barchasi islomiy odoblarimiz me’zonidir.
Alloh taolo erlar va xotinlar o‘zaro murosa va totuvlik bilan yashashi uchun ular o‘rtasida inoqlik va muhabbat tuyg‘ularini ham paydo qildi. Bu haqda Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi: “Uning alomatlaridan (biri) – sizlar taskin topishingiz uchun o‘zlaringizdan juftlar yaratgani va o‘rtangizda inoqlik va mehribonlik paydo qilganidir. Albatta, bunda tafakkur qiladigan kishilar uchun ibrat-alomatlar bordir” (Rum surasi, 21-oyat).
Kelinlar esa qaynonalarini o‘z onasidek yaxshi ko‘rib, hurmat ko‘rsatishi, ularni g‘animat bilib, duolarini olishga harakat qilishi kerak. Bu erning ham roziligiga sabab bo‘ladi. Erning roziligi esa jannat yo‘lidir.
Qo‘lini ko‘ksiga qo‘yib choy uzatgan keliniga qarab, qaynonaning qalbida mehr mavjlandi. Dasturxondagi noz-ne’matlarning eng saralarini oila shajarasi davomchisini yuragining tagida ko‘tarib yurgan kelinining oldiga surib qo‘ya boshladi.
Bu juda oddiy, lekin har kuni mamlakatimizdagi millionlab oilalarda sodir bo‘ladigan baxtli lahzalar. Bunday manzara oila muhitiga ta’sir o‘tkazib, oilaning boshqa a’zolari o‘rtasida ham mehr-oqibatni mustahkamlaydi.
Kelin oilaning boshqa a’zolari kabi oshxona ishlarida, uy-joy va hovli ozodaligini tartibga solishda, yoshi kattalarning xizmatini qilishda yerdam berishi talab etiladi Xonadon a’zolarining kasb-u kori, sharoitdan kelib chiqib, boshqa ishlarga ham xissa qo‘shishi mumkin.
Qaynona va kelin o‘rtasidagi aloqalar go‘zal va chiroyli bo‘lgani qanday yaxshi. Lekin, ikkisi o‘rtasidagi munosabatlar inqiroz ko‘chasiga kirib qolgan vaqtda hech bo‘lmaganda insoniylik nuqtai nazaridan mahalla – ko‘y oldida, farzandalar qarshisida aql va ziyraklik bilan harakat qilish lozim.
Ayrim qaynonalar kelinlariga zulm qilishlari ham hech kimga sir emas. Ba’zi o‘ziga haddan ziyoda bino qo‘ygan qaynonalar o‘zlarini bamisoli bir qirolichadek, kelinlarini esa cho‘ridek hisob qiladilar. Arzimas sabablar bilan kelinlarini turtkilayveradilar. Kelin sal uxlab qolsa, yoki qaynonaning oyoq kiyimini to‘g‘rilab qo‘ymagan bo‘lsa, yoki hadeganda bo‘yida bo‘lavermasa, boshidan tegirmon toshi yurgizadilar. Oilalarning buzilishiga, yoki qaynona-kelin munosabatlarining yomonlashishiga ko‘pincha arzimagan “dedi-dedi” gaplar ham sabab bo‘ladi. Hech qaysi kelin yangi uyiga kelganda, ularga nisbatdan g‘araz niyatlar olib kelmasa kerak yoki ularni behurmat qilishni o‘ylamasa kerak. Ular go‘yoki yosh niholga o‘xshaydi, uni egri o‘zishiga yo‘l qo‘ymay, mehr bilan sug‘orib, ko‘p yillik tajribaga ega ayol sifatida muallimlik qilsa, tushunmovchiliklar yuzaga kelmasmidi. Ba’zan bu dunyoning hech narsaga arzimaydigan moddiy boyliklaridan ko‘ra yonimizdagi yaqinlarimizni asrashni o‘rganishimiz kerak. Hamma inson ham hato qiladi, kechira olish esa hammaning ham qo‘lidan kelavermaydi. Mehr esa har qanday muammolarning oddiy yechimi hisoblanadi.
Ibn Abbos raziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytdilar: “Kichiklarimizga rahm qilmagan, kattalarimizni hurmat qilmagan, yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmagan kishi bizdan emas” (Imom Termiziy rivoyati).
Kechirimli bo‘lish dinimizda maqtalgan sifatlardan hisoblanadi. O‘zgani kechirish nafsga yoqmasa ham, bu katta mojarolarning oldini oladi, kelgusidagi xotirjamlikni ta’minlaydi.
Shunday ekan, qaynonalar yosh kelinlaridan o‘tgan kamchilik va xatolarni kechira bilishlari ham olijanoblik sanalib, yoshlarning to‘g‘ri yo‘lga tushishiga yordam beradi. Oilada qaynonalar yoshi ulug‘, tajribali bo‘lganlari uchun yoshlarga imkon berishi, bilmaganlarini o‘rgatishi, bag‘rikenglik qilishlari darkor. Ayni paytda kelinlar ham xatolarini tan olib, qaynonalardan uzr so‘rashlari ularning hurmatlari ortishiga olib keladi.
Oila hayoti hech qachon bir tekis faqat shodu xurramlik, baxt-saodatdan iborat bo‘lmaydi. Ba’zida qaynonalar farzandlarining baxtli bo‘lishi yo‘lida o‘zlarining ba’zi hoyi-havaslaridan voz kechishlariga ham to‘g‘ri keladi. Qachonki, er-xotin birgalashib oila totuvligi yo‘lida kurashsagina qiyinchiliklarni yengish oson kechadi, oila xotirjamligiga erishadi.

Alimov Majid
Kitob tumanidagi “Tuyaboshi”
jome’ masjidi imom xatibi

Muallif: Админ
Sana: 07.10.2020
53
593

Аҳмад ибн Ҳафс Бухорий 150 ҳижрий (767 милодий) йили Бухорода туғилган. У кишининг тўлиқ исми аллома фақиҳ Мовароуннаҳр шайхи, машриқ фақиҳи Абу Ҳафс Кабир Аҳмад ибн Ҳафс ал-Бухорий ал-Ҳанафийдир. Аҳмад ибн Ҳафс илм излаб Бағдодга боради. У ерда Имом Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбоний билан учрашади ва ундан дарс ола бошлайди. Ҳанафий мазҳаби фиқҳини ўрганиб, бошқа диний илмларда ҳам камолга етганидан кейин Бухорога қайтиб келади. У ўз даврининг етук олим ва фақиҳларидан бўлган. Бухоро шу киши туфайли “Қуббат-ул Ислом” (“Ислом дини гумбази”) деб аталган. Унинг Бухоро аҳлининг илмли бўлиши, Бухорода илм кенг тарқалиб,ҳанафий мазҳабининг шаклланишида ўрни беқиёсдир[1] . Самъонийнинг айтишича, Абу Ҳафс Кабир кўплаб фақиҳларни тарбиялаб етиштирган.

Абу Ҳафс Кабир ҳанафий мазҳаби фиқҳининг Мовароуннаҳрда тарқалишида қанча жонбозлик кўрсатган бўлса, унинг ўғли Абдуллоҳнинг ҳам бу борада хизмати катта бўлган. Шунинг учун ҳам Абдуллоҳни “Абу Ҳафс Сағир”, яъни “Кичик Абу Ҳафс” деб аташган.

Наршахий айтишича, ҳожилар карвонидан бир киши Абу Ҳафс Кабирни ёнига келиб, масала сўраган экан. Абу Ҳафс Кабир ҳайратланиб: “Ўзинг Ироқдан келяпсан-ку, нима учун Ироқ олимларидан сўрамадинг?” дебди. У киши: “Бу масалада Ироқ олимлари билан мунозара қилдим, лекин жавоб бера олишмади ва менга “Бухорога бориб, Абу Ҳафс Кабир ёки унинг фарзандларидан сўра, улар жавоб бера олади”, деб айтишди, деди.

Олим фиқҳнинг турли масалаларига доир кўп асарлар ёзган. Булардан “Фатавои Абу Ҳафс Кабир”, айниқса “Китабул имон” машҳур бўлган. Абдулкарим Самъоний айтишича, Абу Амр Аҳмад ибн Абу Бакр ал-Хузоий ал-Мохий: “Мен Абу Ҳафс Кабирнинг “Китабул имон” китобларидан таълим олганман”, деган. Абу Ҳафс Кабирнинг фиқҳга доир турли масалалар ёритилган “Ал-Аҳвоъ вал ихтилоф” (“Ҳавоий гаплар ва келишмовчиликлар”), “Ар-Радду алал лафзия” (“Юзаки қаровчиларга раддия”) каби асарлари ҳам бор. У мазҳаб уламоларининг аксарига хилоф бўлган бир неча масалаларни ихтиёр этган, жумладан, унинг наздидаиқтидо дуруст бўлиши учун имом имом бўлишни ният қилиши шартдир.

Абу Ҳафс берган фатволар ва унинг асаридан олинган иқтибослирдан кейинги давр уламоларининг фиқҳий асарларида кенг истефода этилган. Жумладан, унинг фикрлари Алоуддин Бухорийнинг “Ҳайротул-фуқоҳо”, Масъуд ибн Маҳмуд ибн Юсуф Самарқандийнинг “Масъудий”, Бурҳониддин Маҳмуднинг “Муҳитул бурҳоний”, Абу Бакр ибн Масъуд Косонийнинг “Бадойиъу санойиъ фи тартиби шароиъ”, Музаффар Муҳйуддин Муҳаммад Аврангзеб буйриғи билан Шайх Низомиддин Балхий бошчилигида йигирма уч нафар фақиҳлар тамонидан ёзилган “Фатавойи оламгирия ёки фатавойи ҳиндия” каби қатор асарларда учрайди.

Имом Шофиъий Абу Ҳанифа таърифларида “Одамлар фиқҳда у зотнинг боқимандаларидир” деганларидек, Бухоронинг барча олимлари ҳам Абу Ҳафс Кабир олдиларида қарздордирлар. Жумладан, буюк муҳаддис, ҳадис илмининг пешвоси Имом Бухорий ҳам у кишининг шогирди бўлган. Бухоронинг аксар олимлари Абу Ҳафсдан таҳсил олишган.

Абу Ҳафс Кабир, амир бўладими, оддий фуқаро бўладими, қандай муаммо билан келса, ҳал қилиб берар эди. Олди-сотди ёки ибодат масалаларини жуда аниқлик билан ечарди. Шу боис, одамлар олимни “Ҳожатбарор имом” деб ҳурматлашган.

Ривоят қилишларича, Имом Абу Ҳафс Кабир Бухорода ҳанафий мазҳаби асосида таълим бериладиган илк мадрасани қурдирган. Бу мадраса ҳозирги “Пойи Калон” мавзеида бўлган. Аллома уйларидан мадрасага боришда бозор орқали ўтардилар. Шунда ҳайбатларидан бозорчиларнинг шовқин-сурони тўхтаб қоларди.

Абу Ҳафс Кабирнинг илмда забардаст ўнлаб шогирди бўлган. Улардан Абу Жаъфар Ризвон ибн Салим Бадакорий Бухоронинг Бадакор қишлоғидан эди. Яна шогирдларидан Абул Ҳасан Муқотил ибн Саид Байдарий, Ҳотам ибн Наср ибн Молик ал-Ғиждивоний.Абу Солиҳ Тоййиб ибн Муқотил Хуноматий, Муҳаммад ибн Ҳотам Субизгукий, Муҳаммад ибн Абдулло Абу Заҳҳок Фазл ибн Ҳассон Сутиканий, Абу Усмон Саид ибн Сулаймон Шаргий, бу кишининг отаси Абу Саид Сулаймон ибн Довуд Шаргий ҳам Абу Ҳафс Кабирдан таълим олган.

Ҳанафий китобларида саҳиҳ соҳиби Имом Бухорий билан Абу Ҳафс Кабир Бухорий ўрталарида машҳур воқия ҳикоя қилинди.Абдулҳай Лакнавий ўзларининг “Фавоидул баҳийя”номли китобларида бу воқеанинг бўлганлигини эҳтимолдан йироқдеганлар.

У ҳикоя қуйидагича бўлган( Абу Ҳафс Имом Бухорийни фатво беришдан қайтарган, ва унга “сен унинг аҳлидан эмассан”деган.Бухорий фатво беришдан тийилмаган, ҳатто ундан бир қўй ёки сигир сутини ичган икки бола ҳақида сўралганда“улар ўртасида маҳрамлик собит бўлишини” фатво берган.Шунда инсонлар унинг олдига жам бўлиб уни Бухородан чиқариб юборганлар.)

Абдулҳай Лакнавий: “Бухорий қадрининг улуғлиги, фаҳмининг тўғрилиги, назарининг кенглиги ҳамда чуқур фикрлашлигига нисбатан бу нарса мутлақо тўғри келмайди. Унинг саҳиҳларидан фойдаланган кишига бу ҳеч қандай махфий эмас.Агар уни тўғри деган тақдирда ҳам инсон хатодан холи эмас.”деган.

Имом Абу Ҳафс Кабир замонасининг мужаддид олими сифатида тан олинган. Бу зотнинг бизгача етиб келган ноёб асарлари бундан кейин ҳам мусулмонларга хизмат қилиши шубҳасиз.

Имом Абу Ҳафс Кабир Бухорода ҳанафий мазҳаби асосида таълим бериладиган илк мадрасани қурдирган. Бу мадраса ҳозирги “Пойи Калон” мавзеида бўлган. Аллома уйдан мадрасага боришда бозор орқали ўтардилар. Унинг ҳайбатидан бозорчиларнинг шовқин-сурони тўхтаб қоларди.

Абу Ҳафс Кабирнинг илмда забардаст ўнлаб шогирдлари бўлган. Улардан Абу Жаъфар Ризвон ибн Салим Бадакорий. Бухоронинг Бадакор қишлоғидан эди. Яна шогирдларидан Абул Ҳасан Муқотил ибн Саид Байдарий, Ҳотам ибн Наср ибн Молик ал-Ғиждивоний, Абу Солиҳ Тоййиб ибн Муқотил Хуноматий, Муҳаммад ибн Ҳотам Субизгукий, Муҳаммад ибн Абдулло Абу Заҳҳок Фазл ибн Ҳассон Сутиканий, Абу Саид Сулаймон ибн Довуд Шарғий ва унинг ўғли Абу Усмон Саид ибн Сулаймон Шарғий ҳам Абу Ҳафс Кабирдан таълим олган.

Абу Ҳафс Кабир 216 ҳижрий ( 832 милодий) йили вафот этган ва Бухородаги “Дарвозаи нав” қаршисидаги тепаликка дафн этилган. Муҳаммад Наршахий ўзининг “Бухоро тарихи” асарида: “Марҳум Хожа Абу Ҳафснинг саройи, кишилар у жойни қанчалик тузатиб турганликларига қарамай, бу кунгача сақланиб қолмаган ”, деган.

Хулоса ўрнида шуни айтиш мумкинки. Абу Ҳафс Кабирнинг шахсияти ва фаолияти кенг ўрганиладиган мавзулардан бўлиб, Абу Ҳафс Кабирнинг шахсияти ва олиб борган илмий фаолияти униб келаётган ёшларга илм олиш ва олган илми жамиятга манфаатли бўлиши учун ўрнак десак арзийди.Олим фиқҳнинг турли масалаларига доир кўп асарлар ёзган. Булардан айниқса “Фатавои Абу Ҳафс Кабир” ва “Китабул ийман” асарлари машҳур бўлган.Бундан ташқари Абу Ҳафс Кабирнинг фиқҳга доир турли масалалар ёритилган “Ал-Аҳва вал-ихтилаф”, “Ар-Родду алал-лафзия” каби асарлари ҳам бор. Аллома ўз замонасида биринчи бўлиб исломий илмларни таълим берадиган илм даргоҳига асос солган. У асос солган талим масканида таълим олишни бошқа юрт толиби илмлари ҳам орзу қилишган.

  • Холиқов Нурулло“Хожа Бухорий” ислом билим юрти ўқитувчиси



[1]Муҳйиддин Абу Муҳаммад Абдулқодир ал-Қураший ал-Ҳанафий.Ал-Жаваҳирул-музия фи табоқотул-ҳанафия(696/775).Д.Абдулфаттаҳ Муҳаммад таҳқиқ қилган.Б.166.

.Муҳаммад Абдулҳай Лакнавий ал- Ҳиндий ал-Ҳанафий.Ал-Фавоиду-л-баҳия фи тарожими-л-ҳанафия.Ал-Матбул-мустафо 1293/1872.Б.15.

Muallif: Админ
Sana: 06.10.2020
21
592

Ustoz deganda, har qaysi inson ko’nglida chuqur hurmat-ehtirom va cheksiz minnatdorlik tuyg’ulari, shu bilan birga, hech qanday boylik bilan o’lchab va ado qilib bo’lmaydigan qarzdorlik hissi paydo bo’ladi. Inson, avvalo, unga bilim va ma’rifat dunyosi sari yo’l ochib bergan, uning qalbiga yuksak insoniy fazilatlar hissini singdirish yo’lida zahmat chekkan ustoz va murabbiylariga nisbatan ko’nglida hamisha minnatdorlik tuyg’usi bilan yashaydi.

Ustozlar butun umrini shogirdlari tarbiyasi, kamol topishi yo’liga bag’ishlaydi. Shogirdlarining yutuqlaridan quvonadi, kamchiliklaridan kuyunadi. Har bir o’qituvchi umri davomida shogirdlariga ilm o’rgatishga tirishadi, saboq, tarbiya beradi. Zimmasidagi yukni, mas’uliyatni chuqur his qilgan holda mazmunli va mashaqqat ila mehnat qiladi.

Insoniyat ilm bilangina Allohni taniydi, haqiqiy saodatni qo’lga kiritadi, uning sharofati bilan yuksaladi. Ilm esa ustozning sa’y-harakati, tinimsiz mehnati, g’ayrati va matonati bilan egallanadi. Ilm o’rgatuvchi ustozlar bejizga “payg’ambarlarning merosxo’rlari” deb e’zozlanmaganlar. Qur’oni karimda o’zi egallagan ilmni boshqalarga o’rgatgan ustozlarning sha’ni-sharafi naqadar ulug’ligi haqida bunday marhamat qilinadi:... Alloh sizlardan imon keltirgan va ilm ato etilgan zotlarni (baland) daraja (martaba)larga ko’tarur. Alloh qilayotgan (barcha yaxshi va yomon) amallaringizdan xabardordir”(Mujodala surasi, 11-oyat).

Payg’ambarimiz alayhi salom ham ilmli kishining ilmsiz kishidan darajasi yuqori ekanligini bir qancha hadislarida bayon qilganlar: “Olimning obiddan ustunligi xuddi mening sizlardan eng quyi darajadagi kishidan ustunligim kabidir” (Imom Termiziy rivoyati).

Ustozga mehr qo’ymagan, hurmat qilmagan shogirdning ilmni puxta egallashiga ishonish qiyin. Bemor kishi o’z ixtiyorini butunlay tabibga topshirganiday, ta’lim oluvchi shogird ham o’zini batamom muallim ixtiyoriga topshirishi, uni e’zozlab hurmatlashi va doimo xizmatida shay turishi kerak.

Hazrat Ali roziyallohu anhu ilm o’rganuvchiga qarata bunday deganlar: «Olimning sendagi haqlaridan biri sen odamlarga ommatan salom berib, muallimga xos salom berishingdir. Uning ro’baro’sida o’tirishing, uning huzurida qo’ling bilan ishora etmasliging, ko’zingni qismasliging, ustozga keragidan ziyoda savol bermasliging, javob berishida unga yordam bermasliging, agar xohlamasa, unga qayta-qayta savol bermasliging, ustoz turishga harakat qilganda uning kiyimlaridan ushlamasliging, uning sir-asrorlarini fosh etmasliging, ustoz huzurida biron-bir kishini g’iybat qilmasliging, uni biron-bir masalada xato qilishini hech qachon tilamasliging, ustoz agar nogoh adashsa, uzrini qabul etishing, ustozga qarata: «Men falonchi bunday deganini eshitdim» yoki «Falonchi sizning xilofingizga gapirdi», deb aytmasliging, ustoz huzurida biron-bir olimni tavsiflamasliging, uzun suhbatidan hech qachon malolga kelmasliging, ustoz xizmatidan o’zingni olib qochmasliging lozim bo’ladi. Ustozning biron hojati chiqib qolsa, uni ado etish uchun barcha qavmlar chopishadi. Ustoz go’yo bir xurmo daraxtiga o’xshaydiki, sen undan biron narsa tushishini poylab turasan». Imom Hasan roziyallohu anhu aytdilar: «Ulamolar bo’lishmaganida edi, insonlar go’yo hayvonlarga o’xshab qolishardi».

Ustozlarni qadrlash haqida so’z ketganda, beixtiyor hazrati Mir Alisher Navoiy bobomizning ushbu so’zlari yodimizga tushadi:

Haq yo’lida kim senga bir harf o’qitmish ranj ila,

Aylamak bo’lmas ado oning haqqin ming ganj ila.

Haqiqatan ham, “ustoz otangdek ulug’” deb, ajdodlarimiz bejiz aytishmagan. Chunki, ota farzandni dunyoga keltirgan bo’lsa, ustoz unga odamiylikdan saboq bergan. Bir mashhur zotdan, nima uchun ustozingizni otangizdan ham ortiq ko’rasiz, deb so’rashganda: “Otam meni erga tushishimga sabab bo’lgan, ustozim esa ruhimni tarbiyalab, ko’kka etishimga sabab bo’ldi”, – degan ekan.

Dinimiz ta’limotiga ko’ra, o’zgalarga ta’lim bergan kishi nafaqat dunyoda izzat-hurmatda bo’ladi, balki vafotidan keyin ham qoldirgan manfaatli ilmi, ta’lim bergan shogirdlarining xizmati, yozgan asarlaridan o’zgalarning foydalanishi tufayli nomai amaliga savob to’xtovsiz borib turadi. Shunday ekan, ustoz va murabbiylar har qancha e’zozlansa, arziydi.

Alloh taolo barcha ustoz va murabbiylarning mashaqqatli mehnatlarida yoru madadkor bo’lsin!

Zayniddin Bozorov,

Kitob tumanidagi “Shayxon”

jome’ masjidi imom xatibi
Muallif: Админ
Sana: 30.09.2020
64
591

Alloh taolo mo’minlarni va shar’iy ilm sohiblari bo’lgan ulamolarni oliy darajalarga ko’tarishi haqida bashorat berib bunday degan:

«Alloh sizlardan iymon keltirganlarning va ilm berilganlarning darajalarini ko’taradir» (Mujodala surasi, 11-oyat).

Alloh taolodan chin ma’noda qo’rqish olimlarning sifati ekanligini qur’oni karimda shunday e’tirof etiladi: “Allohdan bandalari ichidan faqat olimlarigina qo’rqarlar. Albatta, Alloh aziz va o’ta mag’firatli Zotdir”.

Ulamolarning fazli haqida Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat hadisi sharifda shunday marhamat qilinadi: «Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim ilm talab qilish yo’liga yursa, Alloh unga jannat yo’lini oson qilib qo’yadi. Albatta farishtalar tolibi ilmni rozi \qilish uchun qanotlarini qo’yadi. Olim uchun osmondagi zotlar, erdagi zotlar, hatto suvdagi baliqlar ham istig’for aytadi. Olimning obiddan fazli xuddi to’lin oyning boshqa yulduzlarga nisbatan fazliga o’xshaydi. Olimlar payg’ambarlarning merosxo’rlaridir. Payg’ambarlar dinorni ham, dirhamni ham meros qoldirmaganlar. Ular ilmni meros qoldirganlar. Kim o’shani olsa ulug’ nasibani olibdi» (Termiziy rivoyati).

Darhaqiqat, ulamolar Rasululloh sollallohu alayh vasallamdan so’ng odamlarni haqqa chaqiradigan, johillarga ta’lim beradigan, adashganlarni yo’lga soladigan va bid’atlarning halq orasiga kirib kelishini oldini oladigan zotlardir.

Imomi A’zam Abu Hanifa rahmatullohi alayhdan shunday deganlari rivoyat qilinadi: «ustozim Hammodning hurmati uchun uning uyi tomonga oyog’imni uzatmaganman. Holbuki, uning uyi bilan mening uyim orasida ettita ko’cha bor edi. Hammod vafot etgandan so’ng qachon namoz o’qisam har safar albatta ota-onamga qo’shib, unga ham Allohdan mag’firat so’raganman. (Nafaqat u) Balki, kimdan nimadir o’rgangan bo’lsam yoki kimdir menga nimadir o’rgatgan bo’lsa, albatta o’sha kishilar uchun ham doim Allohdan mag’firat so’rayman».

Imom Abu Yusuf rahmatullohi alayh: «men duoda avval Abu Hanifaning haqqiga duo qilib, keyin ota-onamni tilga olaman», der edi.

Imom Shofeiyning shogirdi Rabiy’ aytadi: «Allohga qasamki, Shofeiy qarab turgan paytda hatto suv ichishga ham jur’at qilolmasdim».

Imom Shofeiyning o’zlari esa shunday xotirlaydilar: «Imom Molikning huzurida o’tirsam, sharaqlagan tovushi eshitilmasin deb, kitobni o’ta ehtiyotkorlik bilan varaqlardim».

Imom Ahmad ibn Hanbal rahmatullohi alayh shunday hikoya qiladilar: «o’ttiz yildan beri biron-bir kecha o’tmaganki, agar Shofeiyning haqqiga duo qilmay uxlagan bo’lsam».

Rasulullloh sollallohu alayhi va sallam marhamat qilib, dedilar: “Ilm o’rganing, ilm uchun sakinat va viqorni ham o’rganing. Va sizlarga ilm o’rgatayotganlarga tavoze’ bilan o’zingizni past tuting!” (Imom Tabaroniy “al-Avsat”da rivoyat qilgan).

Abdulloh ibn Abbos (r.a)ning sahobalarning ulug’lari va ulamolaridan biri bo’lgan Zayd ibn Sobit (r.a)ga qilgan quyidagi ishlari ehtiromning namunasidir: Abdulloh ibn Abbos Zayd ibn Sobit minib olgan ulovning uzangisidan tutib, etaklab yurar, Zayd unga minib olishi uchun o’z qo’lini qo’yib turar va: “Ulamolarimizga mana shunday qilishga buyurilganmiz”, der edi. Tovus ibn Kayson shunday degan: “To’rt nafar kishilarni izzat-ikrom qilmoqlik sunnatdandir: olim, qariya, sulton va otani”.

Hasan Basriy shunday degan: “Ular: “Olimning o’limi islomdagi bo’shliq bo’lib, kecha va kunduzlarning o’zgarib turishi bilan uning o’rnini hech narsa to’ldira olmaydi”, der edilar”. Ya’ni, vaqtning o’tishi bilan boshga tushgan barcha musibatlar unut bo’ladi, uning o’rnini shodliklar to’ldirib yuboradi, ammo vafot etib ketgan olimning o’rnini to’ldiradigan hech narsa topilmaydi.

«Albatta, olimlar anbiyolarning merosxo’rlaridir». Demak, ulamolarimiz oddiy kishilar emas, payg’ambarlarning merosxo’rlaridir. Payg’ambarlar dinor ham, dirham ham meros qoldirmaganlar. Ular ilmni meros qilib qoldirganlar. Kimda-kim o’sha payg’ambarlardan meros qolgan ilmni olsa, ulug’ nasibani olgan bo’ladi.

Alloh taolo o’tgan olimlarimizni O’z rahmatiga cho’mdirsin, tiriklarini umrini uzoq qilsin. Xizmatlariga O’z fazli ila barakotlar, manfaat va mukofotlar ato etsin!

Zayniddin Bozorov,

Kitob tumanidagi “Shayxon”

jome’ masjidi imom xatibi

Muallif: Админ
Sana: 30.09.2020
39