Maqolalar
564

Bismillahir rohmanir rohiym
Alhamdu lillahi robbil-’alamiyn vassolatu vassalamu ala xoyri xolqihi Muhammadiyn va ala alihi va ashobihi ajma’iyn.
Mazhab to‘g‘risida yetarlicha tushunchaga ega bo‘lish va mazhabga ergashish darkor balki, vojib ekanligi borasida hurmatli ahli ilmlar – ustozlarimiz tomonlaridan yetarli darajada ilmiy maqolalar yozilgan va davra suhbtlari tashkil etilgan. Ushbu mavzuda xohlagancha sahih ma’lumotlar topsa bo‘ladi.
Bu mavzuga yana qayta-qayta murojaat qilinishini boisi bor albatta, u ham bo‘lsa bu sohada hali kamchiliklar, bahs-munozaralar va tortishuvlarni mavjudligi. Yetarli darajada shar’iy ilmga ega bo‘lmagan ayrim insonlarni mazhabga tosh otishlari yoki bo‘lmasa ijtimoiy tarmoqlarda chiqib olib olimlik da’vosida shoshqaloqlik qilishib, zamon, makon va holatni hisobga olmasdan har xil bo‘lmag‘ur gaplarni gapirishlari kishini ranjitadi, albatta.
Axir ushbu mo‘tabar mazhablar zamonlar osha sayqallanib, zabardast va yetuk ulamolar tomonlaridan oltin silsila tarzida xizmat qilinib, ilmiy asarlar bilan boyitib kelinmaganmi?!. Xo‘sh, shunday bo‘lsa ular xatokor bo‘lganlarmi, xatoga yo‘l qo‘yishganmi?
Bu qadar tortishuv va jadallarga olib boruvchi sabab va omillar bir qancha bo‘lishi mumkin-u, biroq meni nazarimda buni quyidagi asosiy sabablarga olib borib taqasa bo‘ladi.
Birinchisi yetarli darajada ilmga ega bo‘lmaslik, ikkinchisi olim kishini hurmat qilmaslik, uni ilmini nazar-pisand qilmaslik va uchinchisi va u ham bo‘lsa shoshqaloqlik qilish, bo‘lmasa shu ikkita asosiy sabab.
Mavzumiz mazhabni muhimligi haqida bo‘lganligi bois quyida butun musulmon ummati orasida e’tirof etilgan ulamolarni so‘zlaridan iqtibos keltirib o‘tamiz.
Doktor Muhammad Sayyid Ramazon Butiy rahimahulloh: “Mazhabsizlik Islom shariatiga tahdid soluvchi eng xatarli bid’atdir”.
Fazilatli Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahulloh hazratlari: “Mazhabga taqlid qilmaslik haqidagi gaplarning barchasi ijtihod va istinbot qilish darajasiga yetgan kishi haqidadir. Biroq, ijtihood qilish darajasiga yetmagan kishining to‘rt mazhabdan biriga taqlid qilishi vojibdir va jumhur ulamolarning hammasi shunga ittifoqdir” deganlar.
Doktor Shamsiddin Fattoh Misriy: “Bu ummat oldida faqat ikki yo‘l mavjud; biri ijtihod va ikkkinchisi taqliddir” deganlar.
Doktor Zakiy Adnon aytadi: “Ammo mazhabga ergashish masalasiga kelsak, bu narsa ba’zilar aytayotganidek Qur’on va sunnatdan chetga chiqish emas, balki Qur’on va sunnatni ayni o‘zidir. Chunki, biz Qur’onda “Agar bilmasangiz zikr ahlidan so‘rang”, deya buyurilganganmiz. Hadisda ham johil bilmaganini so‘ramasligi, olim bilganini o‘rgatmasligi durust emas deyilgan. Shuningdek, bu gap barcha ulamoi fuzalodan naql qilingan”.
Islom ulamolarining sahih qavllariga ko‘ra butun ummat faqat ikkiga bo‘linadi: 1. Mujtahid; 2. Muqallid. Mujtahid - Qur’on va sunnatni puxta bilgan va ulardan mustaqil hukm ola bilish salohiyatiga ega bo‘lgan kishidir. Uni boshqa biror mujtahidga taqlid qilishi joiz bo‘lmaydi. Shuning bilan birga u omma uchun fatvo berishga ham haqli bo‘lmaydi. Faqat o‘zi uchungina fatvo chiqarishi mumkin. Muqallid esa o‘zi Qur’on va sunnatdan hukm chiqara olmaydigan kishi bo‘lib, ulamolar ularni ittifoq qilingan to‘rtta mazhabdan biriga ergashishini vojib sanashgan. Hatto, ba’zi Shofeiylar va ba’zi Molikiylar farz deyishgan.
Demak, mazhabga ergashish masalasi ba’zilar o‘ylaganidek benazar-pisand qaraydigan narsa emas ekan. Shundan kelib chiqib bugungi kunda musulmon dunyosi vakillari, ayniqsa yoshlar yechimi chiqib turgan ushbu masalalarga hadeb uni orasidan kamchilik qidiravermasdan, buning o‘rniga avvalo, ilm doiralarini kengaytirishib, ham dini diyonatga va ham boshqalarga foydasi tegadigan ilmlar bilan shug‘ullanishib, yirik tadqiqot va loyihalarni amalga oshirishlari lozimu lobud bo‘ladi. Har bir sohani o‘z olim va mutaxassilari bo‘lganidek, diniy sohani ham masala va yechimlarini ularni o‘zlariga qo‘yib berilsa ayni haqiqat mana shu bo‘ladi. Axir Alloh taolo: “Agar bilmasangiz zikr ahlidan so‘rang”, (Nahl surasi, 40-oyat) demaganmi?!. Suyukli payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ham sahobalarni bir-birlari bilan tortishib qolgan holatlarini uchratsalar, albatta bundan qaytarganlar hatto g‘azablanganlari ham bor.
Bir so‘z bilan aytganda ilohiy farmonga to‘liq inqiyod qilgan holda insonlar ezgulik va taqvo yo‘lida bir-birlariga ko‘makchi bo‘lib, gunoh va dushmanlik yo‘lida hamkorlik qilishdan o‘zlarini tiyishlari darkordir.


A. Rahimov,
«Xoja Buxoriy» o‘rta maxsus
islom bilim yurti mudarrisi

Muallif: Админ
Sana: 25.08.2020
183
563

Yangi tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasining “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi Qonun loyihasi har kimning vijdon erkinligiga bo‘lgan huquqini, dinga bo‘lgan munosabatdan tashqari fuqarolar tengligini, jamiyatda millatlararo va konfessiyalararo kelishuvni ta’minlash borasida davlat organlari va diniy tashkilotlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan.
Mazkur Qonun loyihasida bir qancha yengillik va imkoniyatlar kiritilgan. Masalan: diniy sohadagi qonun hujjatlarida qo‘llaniladigan asosiy tushunchalarga ta’rif berilgan, vijdon erkinligini ta’minlashning va diniy tashkilotlar faoliyatining asosiy prinsiplari belgilangan, har bir shaxsning diniy ta’lim muassasalarida professional diniy ta’lim olishi, shuningdek, ota-onalar yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar tomonidan o‘z farzandlariga diniy amaliyot asoslari va odob-axloq qoidalarini (uy sharoitida diniy ta’lim berish) o‘rgatish huquqi belgilangan, diniy tashkilot rahbarining O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lishi to‘g‘risidagi talab bekor qilingan, davlat xizmatlari ko‘rsatishning elektron tizimiga o‘tish orqali diniy tashkilotni tuzish va ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi o‘rnatilib, ro‘yxatdan o‘tish jarayonida mahalla ishtiroki bekor qilindi, diniy tashkilotlarning hujjatlarini notarial tasdiqlash tartibi bekor qilindi, diniy tashkilotning markaziy boshqaruv organi va diniy ta’lim muassasasini ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi soddalashtirildi, mahalliy diniy tashkilotni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun talab qilinadigan shaxslar soni 100 tadan 50 tagacha qisqartirildi, ro‘yxatga olish organi tomonidan diniy tashkilotni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun hujjatlarni ko‘rib chiqish uchun bir oylik muddat belgilandi. Diniy ta’lim mussasalarida diniy ta’lim beruvchi shaxslarga markaziy boshqaruv organining roziligini olish talabi bekor bo‘lmoqda.
Demak, ushbu qonun loyihasi inson huquqlari bo‘yicha xalqaro standartlar bilan kafolatlangan diniy sohada umume’tirof etilgan huquq va erkinliklar, yurtimizdagi hozirgi diniy vaziyatning o‘ziga xos xususiyatlari va bevosita O‘zbekiston sharoitida dinlararo munosabatlarni shakllanishining tarixiy sharoitlarini o‘z ichiga olgani bilan ahamiyatlidir.
E’tirof etish kerak, bugun O‘zbekistonda diniy soha uchun barcha sharoitlar muhayyo qilingan. Buning uchun, avvalo, davlatimiz rahbariga minnatdorlik bildiramiz.

O‘. G‘uzarov, “Xoja Buxoriy” o‘rta maxsus islom
bilim yurti mudiri

Muallif: Админ
Sana: 20.08.2020
178
561

Tinchlik va osoyishtalik — ulug‘ ne’mat. Ular mujassam bo‘lgan joyda taraqqiyot va rivojlanish barqarordir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam hadislarining birida tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab shunday deganlar: ya’ni:
“Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydilar. U- xotirjamlik va sihat-salomatlik”. (Imom Buxoriy rivoyat qilgan).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan biridir. Qolaversa, barcha ezgu ishlar ro‘yobga chiqishining boisi ham osoyishtalikdir. Shunday ekan, insonlar nafaqat mavjud tinchlikni qadriga yetib, shukrini ado etishlari balki, unga noshukrlik qilib putur yetkazishdan ham saqlanishlari lozim.
Tinchlik qaror topgan yurtda xotirjamlik hukm suradi, oqibatda, jamiyatda har tomonlama yuksalish va rivojlanish ro‘y beradi. Odamlarning o‘zaro bir-birlariga bo‘lgan ishonch va sadoqatlari, mehr va muruvvatlarining samimiy bo‘lishi ham asosan xotirjamlikka bog‘liqdir. Demak, dunyoda hayotning bir maromda davom etishi, xalqning Haq taolo buyurgan ishlarini mukammal va xotirjam ado etishlari uchun tinchlik va osoyishtalik lozim. Yaratgan Parvardigor Qur’oni karimda ana shu tinchlikni saqlash va qadrlash vazifasini inson zimmasiga yuklab, Islom dini tinchlikka targ‘ib qilishini, shaytoniy yo‘llarga ergashmaslik lozimligini ta’kidlab, shunday deydi: ya’ni: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!…! (Baqara surasi, 208-oyat). Darhaqiqat, tinchlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lganligi bois ham Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bu ulug ne’matni asrash barchaning birdek vazifasidir. Xar bir jamiyat a’zosining qilgan arzimas ishi xam e’tiborga molik bulishi mumkin. Suv to‘la idishning qayeridandir ninaning uchidek joy teshilsa, o‘sha yerdan sekin astalik bilan suv sizib idishni quritadi. Shunday ekan mamlakatimizdagi tinchlik va osoyishtalikka, bo‘layotgan uzgarishlarga barchamiz birdek e’tibor qaratishimiz kerak.Bunaqangi ma’suliyatli ishda beparvolik yaramaydi. Beparvolik va beg‘amlik barcha davrlarda yuzaga kelgan kulfat va musibatlarning asosiy sababi bo‘lgan. Donishmandlardan birining “Dushmanlardan qo‘rqma – nari borsa, ular seni o‘ldirishi mumkin. Do‘stlardan qo‘rqma – nari borsa, ular senga xiyonat qilishi mumkin. Biroq befarq odamlardan qo‘rq – ular seni o‘ldirmaydi ham, sotmaydi ham, faqat ularning jim va beparvo qarab turishi tufayli yer yuzida xiyonat va qotilliklar sodir bo‘laveradi”, — degan fikrlari ham loqaydlik va befarqlik keltirib chiqaradigan oqibatlarning dahshatini tasavvur qilish imkonini beradi.
Ba’zi odamlar mamlakat xavfsizligini, tinchlik-osoyishtaligini asrash deganda qo‘lda kurol bilan mamlakat sarhadlarini qo‘riqlash, fuqarolar xavfsizligini ta’minlashni tushunishadi. Aslida shundaymi? Yo‘q, albatta! Tinchlikni asrash faqat mudofaa degani emas. Osuda hayotni himoya qilish faqat harbiylar, huquq-tartibot idoralarining zimmasidagi vazifa emas! Tinchlik farovon, osoyishta hayotimiz, jamiki ezgu niyatlar va tilaklarimiz amalga oshishining asosi va manbai ekan, uni asrab-avaylash hammaning va har bir kishining muqaddas burchidir. Shuning uchun ham, bugungi kunda har bir inson “yurtim tinch – men tinch”, degan haqiqat bilan yashashi, o‘z uyi, mahallasi, Vatanining xavfsizligini ta’minlash uchun avvalo o‘zi qayg‘urishi, bu ishni muqaddas burchi deb bilishi zarur.

A . Bozorov “Xoja Buxoriy” o‘rta maxsus islom bilim yurtining o‘qituvchisi

Muallif: Админ
Sana: 20.08.2020
180
560

Маълумки, юртимиздан азал-азалдан кўплаб буюк Алломалар етишиб чиқанлар. Айниқса бу табаррук заминда ўрта (IХ-ХII) асрларда ўз кашфиётлари ва таълимотлари билан жумлаи жаҳонни лол қолдирган юзлаб улуғ зотлар самарали фаолият кўрсатганлар. Шундай зотлардан бири Абу Мансур Мотуридийдир.

Абу Мансур Мотуридий 870 йилда туғилган, Самарқандда 945 йилда вафот этган ва шаҳар чеккасидаги Чокардиза деган қабристонга дафн этилган.

Баъзи манбаларда унинг Самарқанддаги “Иёзий” мадрасасида таълим олгани қайд этилган. Мотуридий Абу Бакр Аҳмад Жузжоний, Абу Наср Аҳмад Иёзий, Имом Аъзам мазҳабидаги буюк олим Наср ибн Яҳё Балхий, Муҳаммад ибн Фазл кабиларни ўзининг устози деб билган.

Мотуридий фиқҳ ва калом масалалари билан қизиқиб, ҳанафий мазҳаби олимларидан дарс олиб ўз билимини оширади. Шу вақт давомида кўплаб машҳур фақиҳлар ва муҳаддислар билан мулоқотда бўлган ва мунозаралар қилган. Бутун умри давомида қуйидаги асарлар ёзиб қолдирган:

“Китоаб ат-Тавҳид” (“Аллоҳни ягона деб билиш ҳақидаги китоб”), “Китоб алМақомат”, “Каъбий залолатларининг бошланишини рад қилишга бағишланган китоб”, “Муътазила ғавғолари ва ундан қўрқмаслик ҳақидаги китоб баёни”, “Қуръон таъвили китоби”.

Абу Мансур ал-Мотуридийнинг “Шариат асослари”, “Китоб ал-жадал”, “Диалектика ҳақида китоб” каби асарлари ҳам бўлган. Булардан ташқари Мотуридийнинг ислом ҳуқуқшунослигига оид “Усул китоби” асари ҳам маълум.

Мотуридийнинг яна бир асари “Таъвилот аҳли сунна” ёки бошқа бир номи “Таъвилот ал-Қуръон” деб номланади. Мотуридий бу асарда сунний ақидага (таъвилда) зид қарашларни рад қилишга ҳаракат қилади ва Имом Абу Ҳанифанинг қарашларига суянган холда иш кўради. Бу асар Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти қўлёзмалар фондида сақланади.

Мотуридийнинг мазкур асари тарих жараёнида кўп алломалар асарларига асос солган, улар ижодига туртки бўлган.

Шулардан бири Алоуддин Абу Бакр Муҳаммад ибн Аҳмад Самарқандийнинг шарҳидир. У “Шарҳ таъвилот аҳли ас-сунна” деб номланган.

Шу билан бирга, Мотуридий номи остида ёзилган бир неча сохта асарлар ҳам маълумдир. Масалан: “Фавоид” (қоидалар), бошқа номи “Панднома”, “Китоб ал-Усул”, “Шарҳ ал-Фиқҳ ал-Акбар” асарлари шулар жумласидандир. Бу Мотуридийнинг диний илмлар намояндалари орасида қанчалик машҳур бўлганлигидан далолат беради. Мотуридий кўп шогирдлар етиштирди, улар орасида ислом оламига машҳур алломалар Абул Ҳасан Рустуғфаний, Исҳоқ ибн Муҳаммад Самарқандий ва Абдул Карим Паздавий, Абу Аҳмад Иёзий каби олимлар бор эди. Шогирдлари ўз устозларининг таълимотини давом эттиришгани натижасида мотуридия таълимоти вужудга келган.

Абу Мансур Мотуридий умри давомида фақиҳлар, муҳаддислар билан мулоқотда бўлган ва мунозаралар олиб борган. У ислом динининг ҳанафий мазҳабини Мовароуннаҳрда тарқатиш ва ўзидан кейинги авлодларга қусурсиз етказиш ишига муҳим ҳисса қўшди.

Мотуридий ўз даврининг исломий илмлари соҳасида энг етук билим соҳиби ҳисобланиб, мусулмон дунёси олимлари томонидан тан олинган ва ҳозирда ҳам турли диний асарларда зўр эҳтиром билан тилга олинади.

Мотуридийни улуғлаб “Имом ал-ҳуда” ва “Имом ал-мутакаллимин”, “Ҳидоят йўли имоми ва мутакаллимлар имоми” каби номлар билан ҳам атаганлар.

Аллоҳ таолога ҳамду санолар бўлсинки, Кейинги йилларда юртимизда барча соҳалар қатори диний-маърифий соҳада ҳам катта ўзгаришлар ва ислоҳотлар бўляпти. Буни биз сўнги уч ярим йил ичида муҳтарам Президентимиз Ш.Мирзиёев ташаббуслари билан ташкил этилган илм-маърифат масканлари мисолида яққол кўришимиз мумкин. Улар қаторига Имом Бухорий ва Имом Термизий илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро ислом академияси ва Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказларини киритишимиз мумкин.

Бугун ҳам ана шу эзгу ишлар давом этмоқда. Жорий йил 11 август куни Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори қабул қилинди.

Албатта, бу каби ислоҳотлар Янги Ўзбекистонда диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларнинг янги босқичи сифатида улуғ аллома аждодларимизнинг ибратли ҳаёти ва бой илми меросини чуқур тадқиқ этиш, халқимиз, хусусан, ёшларимизни эзгу умуминсоний ғоялар, муқаддас динимизнинг илм-маърифат, ҳалол-поклик, юксак ахлоқ ва эзгулик таълимоти асосида тарбиялаш имконини беради.

Интернет маълумотлари асосида билим юрти ўқитувчиси А. Асқаров тайёрлади

Muallif: Админ
Sana: 18.08.2020
166
559

Davlatimiz tomonidan ezgulik va oliyjanob fazilatlarga undovchi dinning ravnaqi uchun keng imtiyozlar yaratib berildi. Hur diyorimiz musulmonlari mustaqillik sharoitida erkin nafas olayotganliklari buning yaqqol dalilidir. Hozirgi pandemiya sharoitidagi murkakkab iqtisodiy holatga qaramasdan byudjet mablag‘lari hisobidan diniy soha vakillariga moddiy yordam ko‘rsatildi. Bu esa davlatimizning ushbu sohaga g‘amxo‘rligining yana bir ifodasi bo‘ldi.
Afsuski, bugungi kunda dinu diyonat masalasi g‘araz niyatli kimsalar qo‘lida qurol bo‘lib, ijtimoiy birlik va hamjihatlikka rahna solmokda. Tinchlikka rahna solish, jamiyat ravnaqi va halq farovonligiga ziyon yetkazish, toifalarga bo‘linib o‘zaro nizolashish islom dinida qattiq qoralanadi. Xususan, Qur’oni karimning "Hujurot" surasining 9-oyatidagi o‘zaro nizolarni yarashish, kelishish yo‘li bilan hal etish, jamiyatdagi tinchlikka tahdid qilishda, tajovuzkorlik va zo‘ravonlikda davom etadiganlarga nisbatan qat’iy va tezkor choralar ko‘rish zarurligi qayd qilinganini ta’kidlash zarur.
Xalq orasida fitna qo‘zgatish, tuhmat va ig‘vo tarqatish yo‘lidagi urinishlar tinchlik va xotirjamlikni izdan chiqaruvchi hodisalardan hisoblanadi. Ogoh va hushyor bo‘lib yashash tinchlikni ta’minlash, turli xil ko‘ngilsizlik va xavfu xatarlarning oldini olishning zaruriy shartidir. Zero, g‘ofillik va beparvolik turli noxushliklarga zamin yaratadi. Shuning uchun ham, Alloh taolo tafakkur qilmaydigan, o‘zining kim ekanini anglab yetmaydigan, bugunning huzur-halovati bilan yashab, ertasi hakida kayg‘urmaydigan, beparvo va beg‘am kimsalarni “g‘ofillar” deb ta’riflaydi.
Islom olamining e’tiborli ulamolari tomonidan mo‘’tabar manbalar asosida berilayotgan raddiyalarni tan olmayotgan turli yo‘nalish va firqalarning a’zolarini ham g‘ofil kimsalarga qiyoslash mumkin.
Tinchlikni ulug‘ ne’mat deb e’lon qilgan dinimizda bu yo‘lda nafaqat amal bilan, balki so‘z bilan ham zarar keltirishdan qaytarilgan.
Rivoyat qilishlaricha, Payg‘ambarimiz (s.a.v.) "Musulmon kishi shuki uning tilidan va qo‘lidan musulmonlar ozor chekmaydilar!" deb marhamat qilganlar. Bu bejiz emas, albatta. Zero, so‘z, ya’ni tildan yetadigan ozor qo‘ldan yetadigan zarardan avval zikr etilishi, qo‘l bilan boshqalarning faqat bu dunyosi - salomatligi, oilasi, mulkiga zarar yetkazish mumkinligiga, til bilan - insonlarni turli buzg‘unchi g‘oyalarga targ‘ib qilish, kishilarni to‘g‘ri yo‘ldan chalg‘itish orqali ikki dunyosini barbod etishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, bugungi kunda ayrim firqa va toifalarning musulmonman, deb turgan halqning ichida parokandalik, oilalarida ziddiyatlarni keltirib chiqarishga urinishlari islomning asl mohiyatiga butunlay ziddir.
Ayrim hududlarda notinchlik, beqarorlik, xunrezliklar hukm surayotgan hozirgi davrda mamlakatimizdagi tinchlik-osoyishtalikni ta’minlash o‘z-o‘zidan bo‘lmayotganini anglab, o‘zaro yanada inoq va ahil bo‘lib yashaylik.

Muallif: Админ
Sana: 05.08.2020
161